санаа

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[sana:] (санаг-а)


Үгийн утга

санаа нэр

  1. Хүний дотоод сэтгэлийн хөдөлгөөн: ариун санаа (үнэн бодол, чин сэтгэл), ахар санаа (богино жолоотой, холч биш ухаан бодол), агуу санаа (их том үйл хэргийн тухай сэтгэн бодсон нь), буруу санаа (өөр, ондоо бодол санаа), мэргэн санаа (оновчтой бодол), уужим санаа (а.саруул бодол; б.аливаа зүйлд тайван, хүлээцтэй хандах нь), үнэн санаа (чин үнэн бодол), үнэн санаанаасаа (чин сэтгэлээсээ), хомхой санаа (шунаг бодол), хэтийн санаа (ирээдүйн төлөө санагалзах бодол, хэтийн зорилго), цагаан санаа (цайлган цагаан бодол, бусдад хар муу санадаггүй байдал), муу санаа (хорон муухай бодол), сайн санаа (бусдад тус дэм болох гэсэн хүсэл эрмэлзэл), хар санаа (хөнөөлт муу сэтгэл), хорон санаа (а.хорт санаа; б.урхаг ихтэй зүйл), хорт санаа (хорлол хөнөөл бүхий бодол), санаа сайтай (хар хоргүй, сайхан сэтгэлтэй), санаа муутай (хор хүргэх муу сэтгэлтэй, муу бодол агууламтгай), хорон санаа агуулах (муу санаа бодол өвөрлөх), хорт санаа өвөрлөх (бусдад хор хөнөөл хүргэхийг санаархах);
  2. Бодож сэтгэж буй зүйл, хүсч зорих бодол: санаа авах (ямар нэгэн юмнаас сэдэвлэн шинэ бодол ургах), санаа авахуулах (санаа төрүүлэх), санаа төрүүлэх (бусдыг өдөөж шинэ бодол сэдүүлэх), санаа сэрэх (ямар нэгэн зүйлээс сэдэвлэн шинэ бодол төрөх), санаа сэдэх (шинэ содон санаа олох), санаа өдөх (санаа төрөх), санаа үүсгэх (ямар нэгэн үйл явдал, зүйлийн талаар санаачилга гаргах), санаа сүвэгчлэх (арга зам хайх, эрэх), санаа олох (шинэ бодол төрж ухаарах), санаанд орох (гэнэт бодогдох), санаанд оромгүй (бодогдож сэтгэгдэхгүй зүйл), санаанд багтамгүй (байж боломгүй, маш хачин), санаа төрөх (ямар нэгэн юмыг хийж бүтээх, хэлж ярихад шинэ зүйл сэрэгдэн бодогдох), санаа дагах (санааны аяар элдэв зүйл бодогдох), санаа амрах (сэтгэлийн зовлон арилж тайвшрах), санаа амар (а.тайван, уужуу; б.хэр баргийн зүйлд сэтгэл зовдоггүй, тайван), санаа уужрах (сэтгэл тайван болох), санаа алдах (шүүрс алдах), санаа зовних (сэтгэл шаналах), санаа зовох (сэтгэл санаа тайван бус болох, тавгүйтэх), санаа нийлэх (үйл ажил зохицон сэтгэлд нийцэх), санаа нэгдэх (тухайн асуудалд бүгд нэг үзэл бодолтой байх), санаа тохирох (бусдын үзэл бодол хоорондоо зохицон нийлэх), санаанд таарах (тухайн зүйл бодож сэтгэж байсантай нь таарч нийлснээс зохистой санагдах), санаанд нь тааруулах (хийж гүйцэтгэж буй ажил хэргээ бусдын таалалд нийцүүлэх), санаанд хүрэх (бусдын хэлсэн үг болон өөрийн хийсэн ажил сэтгэлд анийцэх), санаа өвөрлөх (а.далд зорилго агуулах: б.шилж. муу зүйл санаж бодох), санаа өртөм (явдал хэтрүү, уур ихтэй), санаа тавих (анхааран үзэх, анхаарал тавих), санаа суух (а.ямар нэгэн зүйлээс сэдэвлэн шинэ бодол төрөх; б.шилж. аливаад нухацтай, хэрсүү ханддаг болох), санаа шулуудах (ямар нэгэн зүйлийг хийж бүтээхээр эргэлт буцалтгүй шийдэх), санаандаа хүрэх (ямар нэгэн зүйлийг бодож санаж байснаараа хийж гүйцэтгэх, зорилгодоо хүрэх), санаагаа гүйцэлдүүлэх (зорьж хүссэн нь ёсоор болж бүрэн биелэх), санаагаа хэлэх (тухайн зүйлийн талаарх өөрийн үзэл бодлоо илэрхийлэн гаргах), санаагаа хэлж амрах (өөрийн үзэл бодлоо бусдад хэлж сэтгэл уужрах, тайвшрах), санаа эргэх (урвах, няцах), санаа буруулах (сэтгэл санаа өөрчлөгдөж урвах), санаа буцах (санаж бодож байснаасаа ухран няцах, зорилгоосоо шантрах), санаагаар унах (ямар нэгэн золгүй, бүтэлгүй явдал тохиолдсоноос сэтгэл зовнин гутрах, урам хугарах), санааг хураах хуучир. (бусдын сэтгэлийг татах), санаанаасаа зохиох (а.сайн мэдэхгүй зүйлээ өөрийн бодолдоо бий болгож бүтээх; б.бодот бус зүйлийг үнэн болсон мэт хийсвэрлэн ярих), санаагаараа хийх (а.бусдаар шахаж шаардуулдаггүй ажил төрлийг хийж гүйцэтгэх; б.ямар нэгэн зүйлийг өөрийн хүслийн дагуу хийх), санаандаа дүрслэх (сэтгэлдээ ургуулан бодох), санаанаас гарахгүй байх (огт мартагдахгүй, үргэлж санагдан бодогдох), санаанд үлдэх (бодол сэтгэлд хадгалагдах), санаанд хадах (ямар нэгэн зүйл сэтгэлээс гарахгүй үргэлж бодогдох), санаан дураар (бодсоноороо, зоргоороо), санаан зоргоор (дур, тааваар), санааны өвчин (хэн нэгэн эсвэл ямар нэг зүйлийг ихэд санан мөрөөдөх гансрал), санааны гаднах хуучир. (урьд¬чилан таамаглаагүй, гэнэтийн), санаа оноо хорш. (бодож сэтгэж буй зүйл, бодол), санаа сэтгэл хорш. (бодол сэтгэл), санаа сэдлэг хорш. (шинэ зүйл, бодол), бодол санаа хорш. (бодож сэтгэж буй зүйл), оюун санаа хорш. (оюун ухаан), ухаан санаа хорш. (хүний эрүүл саруул сэтгэлгээ, уураг тархины ажиллах чадвар), үзэл санаа хорш. (үзэл баримтлал), хүсэл санаа хорш. (эрмэлзэн мөрөөдөх бодол), эв санаа хорш. (үзэл бодол), *санааны хир (сэтгэлд нуугдаж байгаа муу бодол), *санаа алгасах (анхаарал үл төвлөрөх), *санаа хоригдох (а.эргэлзэх; б.анхаарал төвлөрөхгүй байх), *санаагаа хуурах (а.дэмий юмаар биеэ саатуулах; б.боломжгүй үйлдэл хийх, горилох), *санаа сэтгэлээ хол бэлчээх (алс хэтээ бодох), *санаанд нь сахал ургах (а.мартах; б.мууг сэтгэх), санааны зовлон, сэтгэлийн сэв цэцэн. (сэтгэл зовоосон хэрэг явдал), санаа зөв бол заяа зөв цэцэн. (сайн санаа өвөрлөж явбал үйлс явдал бүтэмжтэй байдаг), санаагаа хурааж унаагаа тавих цэцэн. (горьдлоо тасалж, элдвийг бодохгүй болох), санаа муут яван хатна, сарьсан багваахай наранд хатна зүйр. (үйлийн лай эргээд өөрт тусна), сайн санаатай бол бурхан дагана, муу санаатай бол чөтгөр дагана зүйр. (сайн санаа эрхэм, муу санаа хэцүү), санаа нь таарч самсаа нь нийлэх зүйр. (муу хүмүүс нийлэн хуйвалдах), санаа байвч сачий хүрэхгүй, бие байвч бяр хүрэхгүй зүйр. (хүч чадал муутай учир бодсон санасандаа хүрч чадахгүй), санаа нь сохор бол нүд нь сохор зүйр. (бодож сэтгэж буй зүйл нь буруу бол нүдгүй хүнээс ялгаагүй);
  3. Зохиол бүтээл зэргийн утга, агуулга: гол санаа (гол утга, ерөнхий санаа), чухал санаа (чухал утга агуулга), утга санаа хорш. (гол санаа, мөн чанар).

Шилжсэн утга

  • муу зүйл санаж бодох
  • аливаад нухацтай, хэрсүү ханддаг болох

Холбоо үг

  • ариун санаа - үнэн бодол, чин сэтгэл
  • ахар санаа - богино жолоотой, холч биш ухаан бодол
  • агуу санаа - их том үйл хэргийн тухай сэтгэн бодсон нь
  • буруу санаа - өөр, ондоо бодол санаа
  • мэргэн санаа - оновчтой бодол
  • санаа авах - ямар нэгэн юмнаас сэдэвлэн шинэ бодол ургах
  • санаа авахуулах - санаа төрүүлэх
  • санаа төрүүлэх - бусдыг өдөөж шинэ бодол сэдүүлэх
  • санаа сэрэх - ямар нэгэн зүйлээс сэдэвлэн шинэ бодол төрөх

Хоршоо үг

  • муу зүйл санаж бодох
  • аливаад нухацтай, хэрсүү ханддаг болох


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

Зүйр цэцэн үг

санаа муут яван хатна, сарьсан багваахай наранд хатна - үйлийн лай эргээд өөрт тусна сайн санаатай бол бурхан дагана, муу санаатай бол чөтгөр дагана - сайн санаа эрхэм, муу санаа хэцүү санаа нь таарч самсаа нь нийлэх - муу хүмүүс нийлэн хуйвалдах санаа байвч сачий хүрэхгүй, бие байвч бяр хүрэхгүй - хүч чадал муутай учир бодсон санасандаа хүрч чадахгүй санаа нь сохор бол нүд нь сохор - бодож сэтгэж буй зүйл нь буруу бол нүдгүй хүнээс ялгаагүй

Хэвшмэл хэлц

Сэтгэлдээ сэвтэй хүн Санаа амар байж чадахгүй .


Өвөрмөц хэлц

  • санаа алдах: сэтгэл тавгүйдэх: Бидэнд дараа болохгүй гэсээр яваад үхэхдээ дараа болсонгүй. Биднээс гавьтай гарлага ч гарсангүй гэж Жанцан санаа алдав (С.Эрдэнэ, Ээжийн авдар). Тэр гурав мордоод явахад Должин, Долгор хоёр сүүгээр тахил өргөж, далд ортол нь харан байн байн санаа алдан, өөрийн эрхгүй асгаран байгаа нулимсаа хэлээрээ долоож зогсов (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
  • санаанаас гажих: сэтгэл санаа нь бишдэн буруудах: Энэ хүү ийм зүйл хийж, санаанаас гажих хүүхэд лав биш дээ.
  • санаанд багтах: бүтээнэ болгоно хэмээн итгэлтэй санагдах: Энэ сайхан жийпээр бол өдөртөө хот орчихно гэж санаанд багтаж байна шүү.

↑ далд санаа өвөрлөх ↑ нэг санаа өвөрлөх ↑ өмхий санаа өвөрлөх ↑ хар буруу санаагүй ↑ хоёр санаа өвөрлөх

Зөв бичих зүй

  • м.к.б санаа нэр бодол ~ хорш., ~гаар унах, утга ~ хорш., санааны, санаанд, санаанаас, санаагаар
  • м.б санаа (бодол ~)

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг


Товчилсон үг

Хуучирсан үг

  • - бусдын сэтгэлийг татах
  • - урьд¬чилан таамаглаагүй, гэнэтийн