Монгол бичгийн галиглах тогтолцоо

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Монгол бичгийн цагаан толгой ба Б.Я.Владимирцовын галиг[засварлах]

(Ш.Чоймаа багшийн сурах бичгийн дагуу) (Борис Яковлевич Владимирцов-н галигийн систем)

Дангаар Эхэнд Дунд Адагт Галиг Дуудлага Тайлбар
ᠠ‍ ‍ᠠ‍ ‍ᠠ сүүл
‍ᠠ᠋ орхиц
a Аа Үгийн эхэнд титэм ба шүд зурлагатай. Үгийн дунд ба адагт e үсэгтэй адил. Үгийн адагт өмнөх үсэгтэй нийлүүлж бичих бол сүүл, салангид бичих бол орхиц зурна.
ᠡ‍ ‍ᠠ‍ ‍ᠠ сүүл
‍ᠠ᠋ орхиц
e Ээ Үгийн эхэнд титэм зурлагатай. Үгийн дунд ба адагт а үсэгтэй адил. Үгийн адагт өмнөх үсэгтэй нийлүүлж бичих бол сүүл, салангид бичих бол орхиц зурна.
ᠢ‍ ‍ᠢ‍ ‍ᠢ i Ий -
ᠣ‍ ‍ᠣ‍ ‍ᠣ o,u Оо, Уу О ба У үсгийн зурлага адил.
ᠥ‍ ‍ᠣ‍ ‍ᠣ ö, ü Өө, Үү Ө ба Ү үсгийн зурлага адил.
ᠨ‍ ‍ᠨ᠋‍ эгшигээр амилсан бол
‍ᠨ‍дэвсгэрлэсэн бол
‍ᠨ n На Үгийн эхэнд цэгтэй титэм, үгийн дунд цэгтэй шүд, дэвсгэрлэсэн бол цэггүй шүд, үгийн адагт ардаа орхицтой бол цэгтэй сүүл, орхицгүй дэвсгэрлэсэн бол дан сүүл зурна.
- ‍ᠩ‍ ‍ᠩ ng Н Үгийн эхэнд тохиолддоггүй. Дандаа дэвсгэрлэдэг үсэг.
ᠯ‍ ‍ᠯ‍ ‍ᠯ l Ла Эвэртэй титэм болон эвэртэй шүд зурлагатай
ᠮ‍ ‍ᠮ‍ ‍ᠮ m Ма Гэзэгтэй титэм болон гэзэгтэй шүд зурлагатай


Үндэсний бичгийн галиг[засварлах]

Үсэг Галиг Тайлбар
дангаар эхэнд дунд адагт Латин галиг Кирил галиг
ᠠ‍ ‍ᠠ‍ ‍ᠠ
‍ᠠ᠋
a А Үгийн дунд болон адагт Эгшиг зохицох ёсны дагуу ялгана. (Мөн доор q/ɣ болон k/g үсгүүд эгшиг зохицох ёсны дагуу ялгагдана.)
ᠡ‍ e Э
ᠢ‍ ‍ᠢ‍[note 1]

‍ᠢ᠋‍[note 2]

‍ᠢ i, yi И,Й, Ы, Ь Эгшигийн ард орвол хос эгшиг болно. Гийгүүлэгчийн ард орвол өмнөх гийгүүлэгчээ зөөлрүүлнэ.
ᠣ‍ ‍ᠣ‍ ‍ᠣ o, u О, У Distinction depending on context.
ᠥ‍ ‍ᠥ‍
‍ᠥ᠋‍
‍ᠥ
‍ᠥ᠋
ö, ü Ө, Ү Distinction depending on context.
ᠨ‍ ‍ᠨ‍[note 3]

‍ᠨ᠋‍[note 4]

‍ᠨ
‍ᠨ᠌
n Н Distinction from medial and final a/e by position in syllable sequence.
‍ᠩ‍ ‍ᠩ ng Н, НГ Only at end of word (medial for composites).

Transcribes Tibetan ང; Sanskrit ङ.

ᠪ‍ ‍ᠪ‍ ‍ᠪ
‍ᠪ᠋
b Б, В In classical Mongolian v is used only for transcribing foreign words, so most "В (V)" in Cyrillic Mongolian correspond to "Б (B)" in Classical Mongolian.
ᠫ‍ ‍ᠫ‍ ‍ᠫ p П Only at the beginning of Mongolian words.

Transcribes Tibetan པ;

ᠬ‍ ‍ᠬ‍ ‍ᠬ q Х Only with back vowels
ᠭ‍ ‍ᠭ‍
‍ᠭ᠋‍
‍ᠭ
‍ᠭ᠋
ɣ Г Only with back vowels.

Between vowels pronounced as a long vowel in oral Mongolian.[note 5] The "final" version only appears when followed by an a written detached from the word.

ᠬ᠋ ‍ᠬ᠋‍ ‍‍ᠭ᠌ k Х Only with front vowels, but 'ki/gi' can occur in both front and back vowel words
Word-finally only g, not k.

g between vowels pronounced as long vowel.<ref group="note"> Example: de-g-er is shortened to deer. Some exceptions like ügüi ("no") exist.

‍ᠭ᠌ g Г
ᠮ‍ ‍ᠮ‍ ‍ᠮ m М
ᠯ‍ ‍ᠯ‍ ‍ᠯ l Л
ᠰ‍ ‍ᠰ‍ ‍ᠰ s С
ᠱ‍ ‍ᠱ‍ ‍ᠱ š Ш

ᠲ‍ ‍ᠲ‍
‍ᠳ᠋‍
‍ᠳ t, d Т, Д Distinction depending on context.
ᠴ‍ ‍ᠴ‍ č Ч, Ц Distinction between /tʃ'/ and /ts'/ in Khalkha Mongolian.
ᠵ‍ ‍ᠵ‍ j Ж, З Distinction by context in Khalkha Mongolian.
ᠶ‍ ‍ᠶ‍ ‍ᠶ y -ЙА, ЙЭ, ЙО, ЙУ, ЙҮ
ᠷ‍ ‍ᠷ‍ ‍ᠷ r Р Not normally at the beginning of words.<ref group="note">

Transcribed foreign words usually get a vowel prepended. Example: Transcribing Русь (Russia) results in Oros.

ᠸ‍ ‍ᠸ‍ v В Used to transcribe foreign words (Originally used to transcribe Sanskrit व)
ᠹ‍ ‍ᠹ‍ ‍ᠹ f Ф Used to transcribe foreign words
ᠻ‍ ‍ᠻ‍ ‍ᠻ К Used to transcribe foreign words
ᠼ‍ ‍ᠼ‍ (c) (ц) Used to transcribe foreign words (Originally used to transcribe Tibetan /ts'/ ཚ; Sanskrit छ)
ᠽ‍ ‍ᠽ‍ (z) (з) Used to transcribe foreign words (Originally used to transcribe Tibetan /dz/ ཛ; Sanskrit ज)
ᠾ‍ ‍ᠾ‍ (h) (г, х) Used to transcribe foreign words (Originally used to transcribe Tibetan /h/ ཧ, ྷ; Sanskrit ह)
ᡁ‍ (zh) (-,-) Transcribes Chinese 'zhi' - used in Inner Mongolia
ᠿ‍ (ř) (-,-) Transcribes Chinese 'ri' - used in Inner Mongolia
ᡂ‍ (chi) (-,-) Transcribes Chinese 'chi' - used in Inner Mongolia


Иш татахад гарсан алдаа: <ref> tags exist for a group named "note", but no corresponding <references group="note"/> tag was found, or a closing </ref> is missing