ган

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Үгийн утга

1 нэр . 1Мөнгөлөг цайвар өнгөтэй хатуу төмөрлөг; 2шилж. Хатуу, бат, тэсвэртэй.
2 нэр . Шингэн юм агуулах том сав, хувин.
3 нэр . Бороо ус ховордсоноос өвс, ургамал хатаж хэт хуурайших гамшиг.
4 нэр . Дотор нь арьс шир хийж идээлэхэд зориулж, тусгайлан исгэж найруулсан шингэн.
5 ган . ган ган чимээ. (нохойн дуугарах дуу чимээ), *ганц үг ган хийхгүй (огт дуу гарахгүй байх).
6 ган . ган гун хорш. (хээрийн галуу ганганан гунганан дуугарах дуу).
7 ган . ган цав хорш. (ан цав).
8 ган . ган чан хорш. (алтан хөөрөг хөгжмийн дуугарах дуу), ган гин хорш. (алтан хөөрөг, хас туурга хөгжим цохих дуу).

Үгийн гарал

Галиг

[ǧaŋ]

Дуудлага

[ǧaŋ] (ганг)

Шилжсэн утга

Холбоо үг

1.1 ган татах (төмөрлөг эдлэлд ган суулгах),

  • ган хайлах (ганг хайлмал байдалтай болгох),
  • ган зам (төмөр зам),
  • ган илд (гангаар хийсэн илд),
  • ган сэлэм (хатан сэлэм),
  • зэвэрдэггүй ган (зэвэнд тэсвэртэй ган).

1.2 ган зориг (хатан зориг) 2. ган цоорох (усны том сав цоорох),

  • гантай ус (том савтай ус).

3. ган болох (ус бороо ховор болж өвс ургамал хатах),

  • ган тайлах (хур орох, газрын хөрсөнд чийг өгөх).

4. арьс шир идээлэх ган (арьс шир идээлэх шингэн). 5. ган ган хийх (гангинах дуу чимээ гарах),

  • нохой ган ган хийх (нохой гангинах).

Хоршоо үг

1.1 ган болд хорш. (ган төмөр),

  • ган төмөр хорш. (маш сайн хатаасан төмөр).

3. ган гачиг хорш. (ус чийггүй хуурай халуун болж, амьдрал гачигдах нь),

  • ган зуд хорш. (цаг агаарын таагүй нөхцлийн улмаас бэлчээр хомсдох байгалийн гамшиг), ган халуун хорш. (хуурай халуун).

8. ган чан хорш. (алтан хөөрөг хөгжмийн дуугарах дуу),

  • ган гин хорш. (алтан хөөрөг, хас туурга хөгжим цохих дуу).

Эсрэг үг

Зүйр цэцэн үг

1.1 ган төмөр зэврэвч хүндтэй, гавьяат хүн өтлөвч хүндтэй цэцэн. (олонд нэртэй сайн явсан хүн хэзээ ч нэр хүндээ алдахгүй),

  • гангаа барсан хэт, газраа барсан хүн зүйр. (а.нөхөр ханьгүй, танил талгүй хүн; б.нэр нүүрээ бараад орох газаргүй болсон хүн; в.ямар ч хэрэгцээгүй болсон зүйл).

3. ган болоход булгийн сайн нь мэдэгдэнэ, гай болоход нөхрийн сайн нь танигдана цэцэн. (хатуу хэцүү цагт хүний чанар танигдана),

  • ган ихэдвэл хужир хөхрөх, гашуун ихэдвэл нүд хорсох цэцэн. (муу зүйл туйлдаа хүрвэл хор хөнөөл нь их болно).

Нутгийн аялгуу

Хэвшмэл хэлц

  • Гаднаас ган олохлоор
Гэрт хөв нь хагарав
  • Газар газрын галуу ган ган гэж дуугарахад
Галт сутайн галуу ээж аав гэж дуугарна
  • Газар газрын галуу ган ган гэж дуугарахад
Манай тэндхийн галуу аав ээж гэж дуугарна
  • Газар газрын хэрээ ган ган гэж дуугарахад
Ганцхан модны хэрээ ёо ёо гэж дуугарна
  • Газар газрын хэрээ ган ган гэх нь ондоо
Манай тэндхийн хэрээ аав ээж гэж дуугарна
  • Газар газрын хэрээний ган ган гэх нь ондоо
Булаг булгийн усны бур бур гэх нь ондоо
  • Галуу ганц дуугарвал ган арилгадаг
Хэрээ хэд дуугарвал боохой ирдэг
  • Ган мэт хатуу хүн боловч
Гал мэт хуулиар номхорно
  • Ган сайтай хутга даах нь сайн
Гал сайтай тогоо буцлах нь сайн
  • Ган сумыг газар хаядаггүй
Хөх сумыг хөсөр хаядаггүй (мэргэн)
  • Ган төмөр боловч галын аясыг дагадаг
Ганга мөрөн боловч газрын аясыг дагадаг
  • Ган төмөр гарт ширүүн
Галзуу эр эмдээ ширүүн
  • Ган төмөр зэврэвч хэрэгтэй
Гавьяатай хүн өтлөвч хүндтэй
  • Ган төмөр өргөвч хүндтэй
Гавьяатай хүн өтлөвч хүндтэй
  • Ган халуун ч бол гал хэрэгтэй
Газар хар ч бол зам хэрэгтэй
  • Ган хийх мөнгөгүй
Ян хийх чимэггүй (зүүлэггүй)
  • Ган хийх нохойгүй
Газар гишгэх малгүй
  • Ган хутганы ир дээгүүр
Галт сумны сүр дундуур
  • Ган хэтийдвэл эмтэрдэг
Гажиг ахадвал элтэрдэг
  • Гар нэгэнт тэнийвэл
Ган хийх хэрэггүй
  • Гарах нар улайвал ган болохын отлого
Орох нар улайвал ус болохын отлого
  • Гарах нар улайвал ган болохын тэмдэг
Гаран орон гасалбал гай ирэхийн тэмдэг
  • Гарсан бие нь ган шиг
Төрсөн бие нь төмөр шиг

Өвөрмөц хэлц

5. *ган хийх нохойгүй, газар гишгэх малгүй (үгээгүй ядуу)

  • газар гишгэх малгүй, ган хийх нохойгүй: ядуу зүдүү амьдрах: *Газар гишгэх малгүй, ган хийх нохойгүй хэвтэж яаж амьдрах вэ? (О.Цэндсүрэн, Халуун салхи).

Зөв бичих зүй

  • м.к.б ган I. нэр (төмөрлөг) ~ зам/сэлэм, шилж. (бат хатуу) ~ бат II. (том сав) усны ~ III. (гамшиг) ~ гачиг/зуд хорш., гангийн, ганг, ганд, гангаас, гангаар, гантай IV. hematite ‹анг.› (эрдэнийн чулуу) ~ эрдэнэ

Монгол бичиг

Geeit 1
  • (1~ болд 2ан цав 3ху­вин 4~ зуд, ~ гачиг 5~ ~ хийх)


Gea 2
  • (судал барих орны нэг)


Ишлэл