хэл

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[xelə] (хэлэ)


Үгийн утга

хэл I нэрбиезүй. Амны хөндийд байдаг амт мэдрэх, өгүүлэх эрхтэн: хэл дарвигнах (хэт гашуун юм хэлэнд мэдрэгдэх), хэл хөших (үг хэлж чадахгүй болох), хэл хуур хөгжим. (хулсан хуур), хэл ээдрэх (ярих гэсэн зүйлээ хэлж үл чадах), хэлний доорх мэдрэлийн судас (хэлний доор байрлах арван хоёрдугаар хос тархины мэдрэлийн судас), хэлний өнгөр (хэлний өнгөн талд хүний идсэн уусан зэрэг зүйлээс тогтох сальслаг эд), хэлний хусуур (хэлний өнгөр налдаа мэтийг хусч арилгах хэрэгсэл, эвэр, хулс, төмөрлөгийн зэрэг зүйлээр хийнэ), хэлэн доорх булчирхай (амны хөндийн доод хэсэгт хэлний доод талд багаа шүлсний булчирхай), хэлээ гаргах (а.хэлийг амнаас цухуйлгах; б.шилж. хүнийг дооглож, тохуурхах), хэлээ унжуулах (а.хэлээ ил гарган доошлуулах; б.шилж. согтсон хүний үг хэл нь ээдрэх), хэлээ хүргэх (амтлах), хэлээрээ долоох (хүн, мал, адгуус амьтны амтлах эрхтэнээрээ гадаад орчинтой харьцах байдал), үхрийн хэл (үхрийн амт мэдрэх эрхтэн), хүүхэн хэл (тагнайн угт унжсан жижиг мах), хүний хэл (хүний амтлах, өгүүлэх эрхтэн), ам хэл хорш. (хүний өгүүлэх эрхтэн болон түүний орших хөндий), *хэл амаа долоох (хүүхэд, амьтан зэргийн идэх уухыг хүсэж тэсгэл алдах), *хэл халтирах (а.буруу хазгай хэлэх; б.хэлэх ёсгүй үгийг хэлж гэндэх), *хэлээ хазах (а.хүүхэд эрхлэх; б.хэлэх гэсэн зүйлээ хэлмээр санагдавч биеэ барьж дуугүй болох, дутуу хэлээд дуугүй болох), *хэлнийхээ загатнааг гаргах (хэрэлдэх), *хэлээ татах (хэрэлдэж маргалдахаа болих) *хэлээ хөндлөн зуух (биеэ барьж юм ярихгүй байх), хэлэн дээр нь чихэр тавьж, шилэн дээр нь хутга тавих зүйр. (хүнийг далдуур хорлох), хэл хэдий хурц боловч завжаа цоолж чадахгүй, нүд хэдий гэгээн боловч духаа олж үзэхгүй цэцэн. (чадахгүй зүйлийг яах ч аргагүй)

II нэр 1хэл шинж. Хүмүүсийн харилцааны хамгийн чухал хэрэглүүр: хэл бүдгэрэх (хэлний аялгуу тодорхойгүй болж хувирах), хэл гадарлах (хэлийг төсөөлөх, гадаад хэл сурч эхлэх), хэл заалгах (нэг нэгээр гадаад хэл заалгах), хэл зүгшрэх (түлбэрэлгүй цэвэр сайхан ярьдаг болох), хэл зүгшрүүлэх үгс (бага насны хүүхдийг түгдрэлгүй хэлж сургахад зориулан зохиосон бүлэг үгс), хэл зүй (хэлний бүтцийн жам ёс), хэл зүйн ай (нэг төрлийн харьцаа зааж байгаа харилцан эсрэгцэж, бие биеэ нөхсөн, түүнээс дээш хэл зүйн утгын нэгдэл), хэл зүйн арга (хэл зүйн хэлбэрүүдийн бүтсэн аргыг үндэслэсэн хэл зүйн хэлбэрийн нийтлэг зүйлийн ангилал), хэл зүйн байгуулал (хэл зүйн систем, тогтолцоо), хэл зүйн утга (хэл зүйн хэлбэрүүдээр илэрч байгаа нэмэлт утга), хэл зүйн хэлбэр (хэл зүйн утгыг илрүүлэх хэлний хэрэглүүр), хэл зүйч (хэл зүй судлаач), хэл муу (а.ярьж хэлэхдээ тааруу; б.гадаад хэл муухан мэдэх), хэл мэдэх (а.ямар нэгэн хэлээр өгүүлсэн хэлэлцсэн ерийн өгүүлэл яриаг ойлгох; б.үг сургамжинд орох), хэл мэдэхгүй (а.хэлд ороогүй; б. хэл сураагүй; в. хэлсэн сургасан үг хэрэгсэж авдаггүй), хэл нийлэх (хэлэлцэж, яриа тохирох), хэл нугарах (хэл зүгширч түлбэрэлгүй ярьж сурах), хэл нэгдэн нийлэх (өөр өөр хэл аялгуунууд харилцан бие биедээ уусан нийлэх үзэгдэл), хэл нэвтрэх (а.хоёр өөр хэлээр ярилцагч хүмүүс өөр хоорондоо ойлголцох; б.бусдаар дамжих буюу захидал чимээгээр үгээ ололцох), хэл ороолдох (ярихдаа түгдрэх), хэл орох/хэлд орох (а.нялх хүүхдийн анх үг хэлж сурах; б.үг хэлж чадахгүй байсан хүн ярьдаг болох), хэл сайтай (тухайн хэлийг сайн мэддэг), хэл сурах (аливаа гадаад хэлийг мэддэг, өгүүлдэг болох), хэл тултирах (ярихдаа үгийг хазгай буруу дуудах), хэл хурц (үг хэлэхдээ сайн), хэл чулчиг (үг хэлэхэд ямагт хэл нь чулчирч хазгай муруй хэлдэг, өгүүлдэг хүн), хэл чулчрах (тухайн үгийг хэлж сураагүйн улмаас болон мөн өгүүлэхийн эрхтний ямар нэг согогтойн улмаас үгийг буруу хазгай дуудах), хэлээ зажлах (хэл чулчрах), хэл үндэс (тухайн язгуурын бүх хэл салбарлан гарсан анхдагч хэл), хэл шинжлэл (хүн төрөлхтний хэл, түүний түүхэн хөгжлийг судлах ухаан: а. хэл шинжлэлийн удиртгал; б. шинжлэлийн удиртгал; б. хэл шинжлэлийн түүх; в.ерөнхий хэл шинжлэл гэж хуваана), хэл шинжлэлч (хэл шинжлэлд мэргэжсэн хүн), хэл ээдрэх (тухайн үгийг хэлж чадахгүй гацах), хэлийг дүрэмжүүлэх (нийгмийн хөгжлийг дагалдан хөгжиж байгаа хэлний хөгжил ба хэлний хөгжлийн жам ёсонд үндэслэж хэлний авиа, үгсийн сан хийгээд хэл зүй зэргийг улам нэгдмэл, тодорхой баялаг, авцалдаатай, бүрэн төгөлдөр болгон боловсруулах), хэлийг журамжуулах (хэлийг зориудаар нэг загварт оруулах), хэлний боловсрол (а.бичиж найруулах эрдэмд суралцсан байдал; б.гадаад хэл эзэмшсэн байдал), хэлний овог (үүсэл гарлын хувьд бусад хэлтэй нэг төрөлд багтдаг хэл), хэлний тэмдэг (юм, үзэгдэл, тэдгээрийн харьцаа буюу бичвэр дэх хэлний махбодын хоорондын харьцааг тэмдэглэдэг хэлний нэгж), хэлний дундуурх гийгүүлэгч (өгүүлэхэд хэлний дунд хэсэг өргөгдөж хэлэгдэх гийгүүлэгч), хэлний дундуурх эгшиг (өгүүлэхэд хэлний дунд хэсэг өргөгдөж хэлэгдэх эгшиг), хэлний угийн гийгүүлэгч (өгүүлэхэд хэлний угийн хэсэг дээш өргөгдөж хэлэгдэх гийгүүлэгч), хэлний урдуурх гийгүүлэгч (хэлний өмнөд хэсэг өргөгдөж буйланд буюу хатуу тагнайд шахан ойртож хэлэгдэх гийгүүлэгч), хэлний урдуурх эгшиг (хэлний үзүүр доод буйланд шахаж очтолоо өргөгдөж хэлэгдэх эгшиг), хэлний үзүүрийн гийгүүлэгч (хэлний үзүүр дээд буйл хатуу тагнайд ойртох буюу шахахад хэлэгдэх гийгүүлэгч), хэлний хойгуурх гийгүүлэгч (хэлний угийн гийгүүлэгч), хэлний үүрэг (хүний нийгэмд хэлний гүйцэтгэх үүрэг), алтай хэл (гарал үүсэл, хэв шинжээрээ залгамал хэлний бүлэгт орох бүлэг хэл)

Шилжсэн утга

  • хүнийг дооглож, тохуурхах
  • согтсон хүний үг хэл нь ээдрэх
  • дайн тулааны үед дайсны талаас олзолж авсан хүн
  • хов жив; в
  • хэрэг төвөг, хэл ам

Холбоо үг

  • хэл дарвигнах - хэт гашуун юм хэлэнд мэдрэгдэх
  • хэл хөших - үг хэлж чадахгүй болох
  • хэл хуур хөгжим. - хулсан хуур
  • хэл ээдрэх - ярих гэсэн зүйлээ хэлж үл чадах
  • хэлний доорх мэдрэлийн судас - хэлний доор байрлах арван хоёрдугаар хос тархины мэдрэлийн судас
  • хэл бүдгэрэх - хэлний аялгуу тодорхойгүй болж хувирах
  • хэл гадарлах - хэлийг төсөөлөх, гадаад хэл сурч эхлэх
  • хэл заалгах - нэг нэгээр гадаад хэл заалгах
  • хэл зүгшрэх - түлбэрэлгүй цэвэр сайхан ярьдаг болох

Хоршоо үг

  • хүнийг дооглож, тохуурхах
  • согтсон хүний үг хэл нь ээдрэх
  • дайн тулааны үед дайсны талаас олзолж авсан хүн
  • хов жив; в
  • хэрэг төвөг, хэл ам


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

ХЭЛ н. зангиа - Чи наад хэлээ гоё зүү л дээ. - Чиний зүүсэн хэлний өнгө чамд зохиж байна.

Зүйр цэцэн үг

хэлэн дээр нь чихэр тавьж, шилэн дээр нь хутга тавих - хүнийг далдуур хорлох хэлд орж үг хэлдэг, хөлд орж газар гишгэдэг - а.алив юманд эхлэл суурь заавал байдаг хэл нь хэнээс ч мэргэн, хийх нь хэнээс ч тэнэг - хэрэлдэхдээ сайн боловч, хийж бүтээхдээ муу


Хэвшмэл хэлц

Хэчнээн эд ашиг байвч хэрэглэхгүй бол мунхаг Хэл ам нь мэргэн боловч хийж чадахгүй бол хоосон



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

kela - kelea


Товчилсон үг

Хуучирсан үг