идэх

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

Үгийн утга

идэх үйл 1Хүн, амьтан юмыг зажлан, хоол тэжээл болгон хэрэглэх: алим идэх (алимаар хооллох), барьж идэх (а.ноцож амийг нь таслан идэх; б.шилж. сүрхий уурсан нэхэж шаардан давшлах), мах идэх (а.мах зажлан залгих; б.шилж. зовоох, ядраах, туйлдтал нь зүтгүүлэх), ногоо идэх (хүнсэндээ ногоо хэрэглэх), талх идэх (талхаар хооллох), идэх мах (хоол хийх мах), идэх юм (хүнсэнд хэрэглэх юм), ялаа барьж иддэг аалз (ялаагаар хооллодог аалз), идэх унтах хорш. (а.бие амар сул хэвтэх; амрах; б.шилж. залхуурч хойргоших), идэх уух хорш. (хооллох), багалзуур идэх хуучир. (ургийн холбоогоо бат бэх болгон бататгахаар уриг залах ёслол), олон нохой хүн идэх, олон хүн, хүн үл идэх зүйр. (хүн хүнээ хайрлаж, үг хэлээрээ ойлголцдог), идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут ургадаг зүйр. (эцэстээ шударга үнэн дийлдэг), ид гэхэд идэвхийх, хий гэхэд уравхийх зүйр. (ажлаас хойш суух, залхуурах), идэхдээ эр бар, хийхдээ хашин бух зүйр. (залхуу хойрго), идсэн чоно хонгилд, идээгүй чоно хоморгонд зүйр. (гол эзэн нь буруутан болохгүй араар нь үлдэх), ид ид гэхээр долоох, ор ор гэхээр шагайх зүйр. (а.ид уу гэхэд нэрэлхэн ёс алдах; б.алив зүйлд бололцоо олгосоор байтал цааргалан хойшлох), идэхээсээ суух нь, унтахаасаа хэвтэх нь зүйр. (ямар ч үйл эс бүтээн, дэмий сүр үзүүлэн байх, маяглах), идэх нь идэр, явах нь ядар зүйр. (идэж ууна гэвэл олны өмнө гавшгайлах, ажил хөдөлмөр гэвэл олноос хойш суух, залхуу хойрго), идэхэд эр барс, хийхэд хашин бух зүйр. (идэх нь идэр, явах нь ядар; залхуу хойрго), идэхийн дараа, айхын бараа зүйр. (а.дөнгөн данган хань болох; б.хань нөхрөө голсон үг), идэвч ам нь хуурай, баавч бөгс нь хуурай зүйр. (а.идээд идсэнгүй гэх; б.хүний тусыг дороо мартах), идсэн ч чоно, эс идсэн ч чоно зүйр. (авсан, аваагүй ч муу нэртэй л бол алив буруу хэрэгт холбогдохдоо амархан байдаг), *хүний нохой идсэнээс өөрийн нохой идсэн дээр (а.танихгүй хүнд юмаа өгч завшуулсанаас таних хүндээ өгсөн нь дээр; б.хэрэглэх, идэх уух), *идэх хоолтой хүн (амь зуух юмтай хүн); 2Мартах: таг идэх (ор тас мартах), хоолтойгоо цуг идэх (ойшоож үзэлгүй мартах), хэлснээ бүү ид, хэхэрснээ бүү залги зүйр. (хэлсэн ярьснаа бүү март, үгнээсээ бүү буц); 3Үгээр баалах, өөлөх, явуулах: бие биеэ идэх (а.бие биеэ эзлэн тонож түрэмгийлэх; б.харилцан бие биеээ үгээр явуулах, өөлөх); 4Залгах, залгамжлах: өв идэх (эд хөрөнгийг нь залгамжлах); 5Ихэд аашлах, загнах, зодож жанчихыг дөхөх: барьж идэх (тал талаас нь аашлан шаардах, байх суухын аргагүй болгох), *бусдын амаар будаа идэх (бусдаас хуулах, сонсож ярих), *мах идсэн ажил (зовлонтой ажил, хэцүү бэрх ажил), *махаа идэх (зовох, ядрах, туйлдтал зүтгэх), нохой идмэр (юмыг голж чамлан нохой идэх юм гэсэн утгаар хэлсэн үг), *толгой идэх (ойр дотнын хүнээ үхүүлэх), *хараал идэх (хараал хүрэх, тусах); 6Юмыг хороож барагдуулах, сүйтгэх: түймэр идэх (түймэр шатаах); 7Гаднын хүчин зүйлд автах: зэв идэх (зэврэх), насаа идэх (насандаа тэнцүүргүй жижиг биетэй байх), өт идэх (өтөх, өтний хоол болох), хорхой идэх (хорхойны улмаас гэмтэх), яр идэх (яр гарах, яртах), хатууг зөөлөн иддэг, харанхуйг гэрэл иддэг зүйр. (дийлдэшгүй бэрх юм ч эцэстээ ялгагддаг); 8Эд юмыг ашиглан завших, хууль бусаар хэрэглэх: мөнгө идэх (улсын мөнгө хөрөнгийг хувьдаа ашиглах), улсын хөрөнгө идэх (улсын хөрөнгө завших), хээл идэх (хахууль авах), идсэн хүний ам нь зөөлөн, авсан хүний гар нь зөөлөн зүйр. (хээл хахууль авсан идсэн хүн тогтсон хуулийн хам хэмжээ зөрчдөг, зөөлрүүлэн хөнгөлдөг); 9Хөзөр, хөлөгт наадам зэрэгт тоглоход нөгөө эсэргүүцлийг хувиас дарж өөртөө авах: бэрсээр идэх (бэрсээр идэг хийх), даалуугаар идэх (даалуугаар доорх модыг барьж авах), даам идэх (хол алга- сан нүүх эрхтэй болсон даамын хүүг идэх), хүүгээр морь идэх (а.шатар зэрэг хөлөгт тоглоом тоглоход хүүгээр морийг дарж авах; б.шилж. хэцүүг бүтээх); 10Эзлэх, тонох; Хөнөөх, сүйтгэх: худалдан идэх (худалдан сүйтгэх, үгүй хийх).


'

'

'

'

'

'


Шилжсэн утга

  • сүрхий уурсан нэхэж шаардан давшлах
  • зовоох, ядраах, туйлдтал нь зүтгүүлэх
  • залхуурч хойргоших
  • хэцүүг бүтээх

Холбоо үг

  • алим идэх - алимаар хооллох
  • барьж идэх - а.ноцож амийг нь таслан идэх б.шилж. сүрхий уурсан нэхэж шаардан давшлах
  • мах идэх - а.мах зажлан залгих б.шилж. зовоох, ядраах, туйлдтал нь зүтгүүлэх
  • ногоо идэх - хүнсэндээ ногоо хэрэглэх
  • талх идэх - талхаар хооллох
  • таг идэх - ор тас мартах
  • хоолтойгоо цуг идэх - ойшоож үзэлгүй мартах
  • хэлснээ бүү ид, хэхэрснээ бүү залги зүйр. - хэлсэн ярьснаа бүү март, үгнээсээ бүү буц

Хоршоо үг

  • сүрхий уурсан нэхэж шаардан давшлах
  • зовоох, ядраах, туйлдтал нь зүтгүүлэх
  • залхуурч хойргоших
  • хэцүүг бүтээх


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

БУДАА ИДЭХ тү. шалгалт, хичээлийн үед бусдаас харж хуулах - Манай ангийн нэг охин надаас үргэлж будаа иддэг юм. - Уг нь би түүнээс будаа идэхгүй гэж бодсон боловч бас л будаа идчихсэн юм. - Тэр будаа идэж байгаад багшид баригджээ.

Зүйр цэцэн үг

олон нохой хүн идэх, олон хүн, хүн үл идэх - хүн хүнээ хайрлаж, үг хэлээрээ ойлголцдог идсэн эрүү хувхайрч, идүүлсэн бут ургадаг - эцэстээ шударга үнэн дийлдэг ид гэхэд идэвхийх, хий гэхэд уравхийх - ажлаас хойш суух, залхуурах идэхдээ эр бар, хийхдээ хашин бух - залхуу хойрго идсэн чоно хонгилд, идээгүй чоно хоморгонд - гол эзэн нь буруутан болохгүй араар нь үлдэх

Хэвшмэл хэлц

Инээх дүр нь царайнд Идэх гор нь цоройнд



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

  • м.к.б идэх үйл 1. (хоол болгох) хоол ~ 2. (автах) зэвяр ~  (завших) мөнгө ~  (барьж авах) хөзрөөрдаалуугаар ~, иднэ, иджээ, идье, идэж; идэлцэх, идэзнэх, идэцгээх, идчих
  • м.б идэх (1ууж ~, хоол ~ 2зэв ~, хорхой ~ хурдан морь зэргийн өмнөхөө гүйцэж түрүүлэх) хэв /~үүл/ /~гд/ /~лц/ бай /~чих/ /~цгээ/ нөх.х /~ж/ /~ээд/ /~н/ /~сээр/ /~вч/ /~вэл/ /~вээс/ /~мэгц/ /~тэл/ /~хлээр/ /~нгүүт/ тод.х /~сэн/ /~ээ(гүй)/ /~дэг/ /~х/ /~мээр/ /~хүйц/ /~лгүй/ /~шгүй/ бие.т /~е/ /~г/ /~ээрэй/ /~ээсэй/ /~ээч/ /~үүзэй/ цаг.т /~в/ /~жээ/ /~лээ/ /~нэ/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

FideK


Товчилсон үг

Хуучирсан үг

  • - ургийн холбоогоо бат бэх болгон бататгахаар уриг залах ёслол