урт

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[urtă] (урту)


Үгийн утга

урт тэм Охор, богино гэдэгтэй эсрэгцсэн үг; 1Зураас шугам, хавтгай биетийн хоёр захын хамгийн хол байх чигийн дагуу хэмжээ: уртын хэмжээ (эхнээсээ адаг хүртэлх хэмжээ), урт богино хорш. (юмны хоёр зах хол, ойр байх чигийн дагуу хэмжээ), урт сүүлт зурам амьт. (зурамны төрлийн зүйл, Монгол орны ойт хээр, уулархаг нутагт тархмал, бор шаргал, улаан буурал хондлойтой үслэг амьтан), урт сүүлт цагаан хуй шаазгай амьт. (сүүл хуй шаазгайн сүүлээс урт нэгэн зүйл шаазгай); 2Уртын хэмжээ үлэмж: урт сандал (хэдэн хүн зэрэгцэн суух сандал), уртын ноос (зун хөөрч унасан буюу хяргаж авсан ноос), урт хөлийн мал (бод мал), уртын харайлт спорт. (холын зайд харайх спортын нэгэн төрөл), уртын эсгий (а.уртын ноосоор хийсэн эсгий; б.удаан хугцаагаар чирэх эхний ээлжийн эсгий), урт хорхой цээр. (могой), урт уужим хорш. (удаан бөгөөд налгар), урт бодож уужим сэтгэ зүйр. (юманд хянуур няхуур хандах), урт чихтэй хурц нүдтэй зүйр. (сонор соргог; хурц сэргэлэн зантай), хошуу урт бол хүзүү орооно, хормой урт бол хөл орооно зүйр. (илүү үгэнд дурлах хэрэггүй, болох болохгүйг яривал хэрэгт унах гэмтэй); 3шилж. Удаан: урт намар (цаг хугацааны хувьд удаан болж өнгөрөх намар), урт наслах (олон жил амьдрах), урт бодол (удаан бодох бодол), урт эгшиг (сунжруулан удаан хэлэх эгшиг), уртын аян (удаан хугацааны аян), уртын дуу (удаан аялгуулан дуулах ардын дуу), урт дурын хүн хуучир. (эрх чөлөөт хүн, сайн дурын хүн), урт хүч хуучир. (ацаг авч нэг жилээс доошгүй удаан хугацаагаар ажил гүйцэтгэх хүн), урт удаан хорш. (цаг хугацааны хувьд сунгуу, урт байдал), урт аянд явах (а.нас барах, үхэх; б.шог унтах); 4шилж. Алс, хол: уртын жин (холын жин); 5шилж. Муу юманд гаргуун: *урт гартай (хулгайч, юм хумсалдаг), *урт хошуут (ховч, хов хүргэгч), *урт хэлтэй (үг яриа ихтэй, ховч, хэлэмгий, заргач), *урт чихтэй (хов жив, элдэв яриаг тун сонсомтгой), *хуруу хумс урттай (хулгайч).


'

'

'

'

'

'


Шилжсэн утга

  • Удаан: урт намар - цаг хугацааны хувьд удаан болж өнгөрөх намар
  • Алс, хол: уртын жин - холын жин
  • Муу юманд гаргуун: *урт гартай - хулгайч, юм хумсалдаг

Холбоо үг

  • уртын хэмжээ - эхнээсээ адаг хүртэлх хэмжээ
  • урт богино хорш. - юмны хоёр зах хол, ойр байх чигийн дагуу хэмжээ
  • урт сүүлт зурам амьт. - зурамны төрлийн зүйл, Монгол орны ойт хээр, уулархаг нутагт тархмал, бор шаргал, улаан буурал хондлойтой үслэг амьтан
  • урт сүүлт цагаан хуй шаазгай амьт. - сүүл хуй шаазгайн сүүлээс урт нэгэн зүйл шаазгай
  • урт сандал - хэдэн хүн зэрэгцэн суух сандал
  • уртын ноос - зун хөөрч унасан буюу хяргаж авсан ноос
  • урт хөлийн мал - бод мал
  • уртын харайлт спорт. - холын зайд харайх спортын нэгэн төрөл

Хоршоо үг

  • Удаан: урт намар - цаг хугацааны хувьд удаан болж өнгөрөх намар
  • Алс, хол: уртын жин - холын жин
  • Муу юманд гаргуун: *урт гартай - хулгайч, юм хумсалдаг


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

НУМАН ТУЛГУУРТ ОРОХ хэл. хүнд байдалд орох (чөлөөт бөхийн нуруугаараа ялагдал хүлээх мэхэнд орсон мэт болох) - Би мөнгө төгрөгний хувьд нуман тулгуурт ороод тэр машиныг худалдаж аваагүй юм. - Би нуман тулгуурт ороогүй бол өөр ажилд шилжихгүй байсан юм.

Зүйр цэцэн үг

урт бодож уужим сэтгэ - юманд хянуур няхуур хандах урт чихтэй хурц нүдтэй - сонор соргог хошуу урт бол хүзүү орооно, хормой урт бол хөл орооно - илүү үгэнд дурлах хэрэггүй, болох болохгүйг яривал хэрэгт унах гэмтэй


Хэвшмэл хэлц

Ухааныхаа сайныг Урт замд мэдэх



Өвөрмөц хэлц

  • урт аянд явах: а. нас барах, үхэх:  Одоо надад энэ хорвоод хоргодох зүйл гэж үгүй.

Уртын аянд явахдаа санаа амар болсон. б. унтах:  Найзыгаа битгий сэрээгээрэй. Гуйж байна. Хэсэгхэн уртын аянд яваадахъя гэлээ.

  • урт гартай: (үл тааш.) а. хулгайлдаг, хумсалдаг зантай:  Дорлигийнд урт гартай чөтгөр

орж, сангийн мөнгө авсан тухай элдвийн яриа цуурхал дэгджээ (М.Цэдэндорж, Ёстой чөтгө­рийн тухай өгүүллэг). б. хэмжээ, эрх мэдэл:  Намайг хэр нөлөөтэй, эрх дархтай, урт гартайг мэдэрнэ ээ чи.

  • урт хошуулах: ховчдох, хов жив зөөх:  Урт хошуулах хэрэг юунд байсан юм. Мань мэтэд

хамаагүй юманд, ах дүүсийг муудалцуулаад...

  • урт хошуут: ховч, хов хүргэгч:  Тэр ч байтугай Базаржавыг “Чи дандаа хов хүргэж ирэх яасан
  • урт хошуутай хүүхэд вэ” гэж аяглав (С.Дашдооров, Говийн өндөр).
  • урт хэлтэй: үг яриа ихтэй, ховч, хэлэмгий, заргач:  Бас захирагч Сүрэнд зодуулснаа эцэгтээ
  • бүү хэлээрэй. Эцэг чинь хэрүүлч, урт хэлтэй хүн юм (Д.Цэвэгмид, Хоньчин Найдан).
  • урт чих/чих урт: ховонд дуртай, хов ярих дуртай:  Бадарчны чих урт гэж та юу эс андах вэ

гэж инээмсэглэв (Ж.Пүрэв, Гурван занги­лаа).

  • урт чихтэй: элдвийн юм сонсохдоо сайн бөгөөд хүнээс урьтаж сонсдог, үгэнд уртай хүн,

мэдрэмжтэй, мэдээлэл сайтай:  Нярав ламбугай, зүгээр­гүй урт чихтэй юм шив дээ. Үүр байгуулахыг хэдийн дуулаад орхи­жээ (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).  Юндэн хямд үнэтэй мах олж, ашиг гаргах таатай нүх олсон юмсанжээ. – Урт чихтэй эд юм даа чи чинь гэж Жамбал хэлээд Юндэнг ширтэв (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).

  • урт шар хүн:хавар:  Охидын хувцас нимгэрээд өдөр уртсаад урт шар хүн хүрээд ирчихжээ.

↑хуруу хумс урттай

Зөв бичих зүй

  • м.к.б урт тэм. 1 (хэмжээ) ~ын хэмжээ, уртаашаа нэг метр 2 (уртын хэмжээ) ~ банз, ~ын харайлт 3 шилж. (удаан) ~ наслах 4 шилж. (муу юманд гаргуун) *~ гартай (хулгайч), *~ хэлтэй (ховч), уртхан, уртавтар
  • м.б урт (~ богино, ~ удаан, ~ наслах) /~втар/ /~втардуу/ /~дуу/ /~дуухан/ /~хан/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

FordO


Товчилсон үг

Хуучирсан үг

  • - эрх чөлөөт хүн, сайн дурын хүн
  • - ацаг авч нэг жилээс доошгүй удаан хугацаагаар ажил гүйцэтгэх хүн