долоо

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Үгийн гарал

Галиг

[dolo:] (долуг-а)

Дуудлага

Үгийн утга

долоо(н) тоо.
1 Зургаа дээр нэгийг нэмсэн нийлбэр.
2 Үл таашаах олон тоо.

Шилжсэн утга

Холбоо үг

  • долоо хоног (долоон өдөр, шөнөтэй тэнцүү хоног тооллын нэгж)
  • долоон өвгөн од.орон. (долоон бурхан од)
  • долоон эрдэнэ (бурханы шашны ном сударт гардаг долоон зүйлийн эрдэнэс: бадмаараг, индранил, биндэръяа, маргад, доржпалам, сувд, шүр)
  • долоон бурхан од.орон. (умардад орших долоон их од)
  • долоон булчирхайг нь тоочих (нэгэн нэгэнгүй илчлэн хэлэх)
  • долоон булчирхайгаа тоочих (хамаг байдгаа хэлэх, юугаа ч нууж хаалгүй ярих)
  • долоо буцах (хэлсэн амласнаасаа эргэлзэн буцах)
  • долоон голтой (амь бөхтэй, зовлон их даадаг)
  • долоон доор (урьдахаас улам муудсан, шал дэмий)
  • долоон жорын юм ярих (есөн шидийн юм ярих, олон үг чалчих)
  • долоон уулын цаагуур (холын холуур, далдын далдуур)
  • долоон ходоодтой (хэтэрхий ховдог)
  • долоон хүзүүт (урт хүзүүтэй хүн).

Хоршоо үг

Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

БАЛАЙ АВАХ хэл. олуулаа наргиж цэнгэх
Энэ орой сайхан балай авлаа шүү.
– Тэглээ. Одоо харьцгаая.
Хоёр долоо хоногт нэг удаа балай аваад байх сайхан даа.
МОРИН ТӨВӨРГӨӨН н. шалгалт шүүлгийн үе (зохиолын нэр)
2 долоо хоногийн дараа морин төвөргөөн эхэлнэ дээ.
– Тийм ээ. Хурдан эхлээд дуусвал сайн байна.
Морин төвөргөөний үеэр надад зав гарахгүй байх аа.
АМЬ н.тамхи
Чи амь хаанаас олсон бэ?
– Өнөөдөр Дашид эргэлт иржээ.
Ирэх долоо хоногт амь 2 дахин үнэтэй болох сураг байна.

Зүйр цэцэн үг

  • долоо дордож, найм сэхэх (амьдралд юу ч тохиолдож болно, гагцхүү зорьсон хэр­гийнхээ төлөө шантрахгүйгээр тууштай тэмцэх хэрэгтэй)
  • долоо шархадсан чоно (амьдралын хүнд бэрхийг биеэрээ амссан хүнийг зүйрлэх хэллэг)

Хэвшмэл хэлц

Долоо дахин төөлж нэг удаа хайчил

Долоо долоонд бүү яв
Найм найманд бүү ир

Долоо дордож найм сэхнэ

Долоо хоновол дов хөхөрдөг

Долоо хэмжиж нэг огтол

Долоогоод цаддаггүй
Доломцоглоод баяждаггүй

Долоон давхар хучихын оронд
Долоон давхар дэвссэн нь дээр

Долоон дайсныг дол цохиж
Долоогоно модыг долор татах
Долоон дүгрэг
Тэрэг шаалгаад
Тосон лонх өгөхөө
Татгалзав гэх шиг

Долоон дээлээр хучсанаас
Долоо дарж бөглөсөн нь дээр

Долоон нохойг
Долоо идсэн хүн

Долоон үеийн баяны дотоод энгэр нь тостой
Ганцхан үеийн баяны гадаад энгэр нь тостой
Долоон уулын цаагуур
Дов шороон доогуур

Долоон хадны цаагуур
Найман уулын наагуур

Долоон хар (муу) хүүгээс
Доголон өвгөн (нөхөр) дээр

Долоон хүйтэн орвол
Довын толгой харладаг

Долоон хүүхэдтэй хүн дов дээр үхнэ
Таван хүүхэдтэй хүн тал дээр үхнэ

Долоон чулуу
Долоосон хүн

Долооны сарыг дов далдална
Наймны сарыг навч далдална

Өвөрмөц хэлц

Далан: далан/долоон булчирхай, наян найлзуураа тоочих:хамаг байд­гаа хэлэх,аль байдгаа нуулгүй хэлэх.
Заавал ч үгүй долоон булчир­хай, найман найлзуураа тоочих нь алба уу (З.Сандагаа, Эр бор харцага).
далан долоон үг дэлгэх.(үл тааш.)дэмий олон юм чалчих.
Гэрт ээж, эгч тэр хүүгээ дуудаж, хүүе Даваа, чи юугаа чалчаад далан долоон үг дэлгээд суучихав... (Ш.Гаадамба, Билгийн булаг).

Зөв бичих зүй

  • до|лоо тоо 1 (тоо) ~ хоног, долоон эсвэл 7-н өдөр (7 өдөр), долоо дахь (тусад нь бичнэ!) (долоодох/долоо дахь) ~ машин, долоо дахийн, долоо дахид, долоо дахиас 2 (үл таашаах олон тоо) ~ буцах, ~ н булчирхайгаа тоочих, ~ н дор болох,

долоогийн: ~гийн тоо, долооны: ~ны концерт
долоод: ~д бичигдэх
долоонд: ~нд болох баяр
долоотууд: ~туудын бүлэг
долоогоос: ~гоос эхлэн тоолох
долооноос: ~ноос бороо орох
долоогоор: ~ ~гоор нь хуваах
долооноор: ~ноор хүрэлцэн ирэх

  • долоо (тооны нэр)

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

Dolo)T


Хуучирсан үг