хүйтэн

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[xьiten] (хүйитэн)


Үгийн утга

хүйтэн I тэм 1Уур амьсгалын дулааны хэмжээ тэгээс дотогш хэм бүхий буюу халуун гэдгийн эсрэг утга: хүйтэн бүс (өмнөд, умард туйлын цагираг доторх газар), хүйтэн бороо (тэгээс дотогш хэмд орох бороо), хүйтэн буцах (дулаарах), хүйтэн гагнах (халуунгүйгээр, механик даралт хүчинд түшиглэн гагнах арга), хүйтэн мандал (агаар мандал, усан мандал, чулуун мандал гурвын, халуун хүйтний харилцан үйлчлэлийн хүрээнд багтах, дэлхийн тасалдалт бүс), хүйтэн өдөр (жихүүн, жиндүү өдөр), хүйтэн рашаан (хүйтэн устай рашаан), хүйтэн салхи (дулааны хэм нь тухайн орны агаарын хэмээс доогуур байгаа салхи), хүйтэн судлал ш.у. (хүйтэн мандлыг судлах шинжлэх ухаан), хүйтэн тэсвэрлэц (цаг хугацааны тодорхой давтамжтайгаар олон дахин хөлдөөж гэсгээхэд бат бэхээ алдахгүй байх чадвар), хүйтэн ус (тэгээс дотогш хэмийн ус), *хүйтэн хошуутай мал (тэмээ, үхэр, ямаа), хүйтэн цанх (даарах буюу хоол зохиогүй үед амархан хөдөлдөг цанх өвчин), хүйтэн цай (хөрсөн цай), хүйтэн чулуулаг эрдэс. (тэг хэмээс бага температуртай уулын чулуулаг), хүйтэн шүүдэр зурхай. (сарны зурхайн ёсны хорин дөрвөн улирлын нэг, чийг унах цаг), хүйтний туйл (дэлхийн бөмбөрцгийн гадарга дээрх агаарын температур хамгийн бага байх газар нутаг), хүйтний эрч (хүйтний хэр хэмжээ), хүйтнийг бууруулах (а.хүйтний хэмжээг багасгах; б.цаг улирал дулаарахыг хүлээзнэх), бага хүйтэн зурхай. (сарны зурхайн ёсны жилийн хорин дөрвөн улирлын нэг, өвлийн туйл, ес эхлэхийн өмнөхөн үе), их хүйтэн зурхай. (сарны зурхайн ёсны хорин дөрвөн улирлын нэг, өвлийн туйл, идэр гурван ес), хүйтэн нойтон хорш. (халуун биш, чийгтэй), хүйтэн сэрүүн хорш. (а.халуун дулаан биш; б.намар өвлийн цаг), жихүүн хүйтэн хорш. (хүйтэн сэрүүн), халуун хүйтэн хорш. (халуун болон хүйтэн), *хүйтэн дотортой хүн (өрөвдөж хайрлахыг мэддэггүй хүн), *хүйтэн дайн (янз бүрийн зэр зэвсгээр хийх дайн), *хүйтэн зэвсэг (хутга мэс, жад сэлэм зэрэг галт биш зүйл), *хүйтэн мэс (галт зэвсэг болон хутаг, сэлэм зэрэг зүйл), *хүйтэн хөлс чийхрах (ихэд айх), *хүйтэн гар оруулах (хулгай хийх), хүйтэнд хөрч халуунд халах зүйр. (ядарч зүдэрч амьдрах), хүйтний ам наашаа харж, хөхүүрийн ам цаашаа харах зүйр. (цаг улирал сэрүүн болох), хүйтэн хэдий чангарвал мөс төдий хөлддөг, хэрэг хэдий ихэдвэл хууль төдий чангардаг зүйр. (хэрэг явдлын шалтаг, шалтгаан гарах үр дагаварт нөлөөлдөг), хүйтэн цуст амьтан (биеийн халуун нь тогтмол биш, орчин тойрноос шалтгаалан өөрчлөгдөж байдаг загас, мөлхөгч болон хоёр нутагтан амьтан); 2шилж. Хүний дотно биш, тааламжгүй байгаа мөртөө засдаглах байдал: хүйтэн инээд (үл тоосон буюу басамжилсан инээд), хүйтнээр өчих (найрсаг бус хэлэх), хүйтэн мөртэй (хэрэг явдал хийж бүтээхдээ урагшгүй, бүтэмжгүй), хүйтэн санаа (хүнлэг бус муухай бодол), хүйтэн сэтгэл (өр өвдөх, хайрлахыг мэдэхгүй хатуу сэтгэл), хүйтнээр уулзах (тааламжгүй байдлаар уулзах), хүйтнээр хандах (ямар нэгэн учир явдалд тааламжгүй болж, найрсаг бус байдал гаргах), хүйтнээр харах (тааламжгүй харах), хүйтэн харц (үл тоомсорлосон, сэтгэлд таагүй сэтгэгдэл төрүүлсэн), хүйтэн царай (найрсаг бус царай), хүйтэн царайлах (тааламжгүй, эелдэг бус хандах), хүйтэн элэгтэй (өөриймсөг бус санаатай), *нүдэнд хүйтэн (харахад таатай бус, эвгүй сэтгэгдэл төрүүлэхүйц, аягүй байдал)

II нэранагаах. Бэлгийн замаар дамжих нэгэн зүйл халдварт өвчин: өнгөний өвчин: хүйтэн хөдлөх (хүйтэн өвчин дахих), заг хүйтэн хорш. (бэлгийн замын халварт өвчин), шүүрэг хүйтэн хорш. (хүйтэн өвчин), яр хүйтэн хорш. (бэлгийн замаар дамжих халдварт өвчин).


'

'

'


Шилжсэн утга

  • Хүний дотно биш, тааламжгүй байгаа мөртөө засдаглах байдал: хүйтэн инээд - үл тоосон буюу басамжилсан инээд

Холбоо үг

  • хүйтэн бүс - өмнөд, умард туйлын цагираг доторх газар
  • хүйтэн бороо - тэгээс дотогш хэмд орох бороо
  • хүйтэн буцах - дулаарах
  • хүйтэн гагнах - халуунгүйгээр, механик даралт хүчинд түшиглэн гагнах арга
  • хүйтэн мандал - агаар мандал, усан мандал, чулуун мандал гурвын, халуун хүйтний харилцан үйлчлэлийн хүрээнд багтах, дэлхийн тасалдалт бүс
  • хүйтэн инээд - үл тоосон буюу басамжилсан инээд
  • хүйтнээр өчих - найрсаг бус хэлэх
  • хүйтэн мөртэй - хэрэг явдал хийж бүтээхдээ урагшгүй, бүтэмжгүй
  • хүйтэн санаа - хүнлэг бус муухай бодол

Хоршоо үг

  • Хүний дотно биш, тааламжгүй байгаа мөртөө засдаглах байдал: хүйтэн инээд - үл тоосон буюу басамжилсан инээд


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

ХҮЙТЭН ЦАЙ н. амар хялбар - Түүнтэй ярьж тохирох хүйтэн цай шиг л байлаа. - Энэ шалгалт надад хүйтэн цай мэт санагдсан.

Зүйр цэцэн үг

хүйтэнд хөрч халуунд халах - ядарч зүдэрч амьдрах хүйтний ам наашаа харж, хөхүүрийн ам цаашаа харах - цаг улирал сэрүүн болох хүйтэн хэдий чангарвал мөс төдий хөлддөг, хэрэг хэдий ихэдвэл хууль төдий чангардаг - хэрэг явдлын шалтаг, шалтгаан гарах үр дагаварт нөлөөлдөг


Хэвшмэл хэлц

Хэвлийдээ өвчингүй бол Хүйтэн ус уухаас айхгүй



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

хүйтэн I. 1 тэм. (сэрүүн) ~ өдөр, халуун ~ хорш. 2 шилж. (найрсаг бус) *~ сэтгэлтэй, *нүдэнд ~, хүйтхэн, хүйтэвтэр II. нэр (бэлгийн замын өвчин) заг ~ хорш.

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

Kiidea


Товчилсон үг

Хуучирсан үг