улс төр ба цагдаагийн байгууллага

Хадмал үг

[англ.politics and the police ]

Тайлбар

хууль.

Цагдаагийн байгууллага нь гэмт хэрэгтэй тэмцэх, олон нийтийн аюулгүй байдлыг хангах, гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх, хууль сахиулах чиг үүрэг бүхий засгийн газрын тохируулагч агентлаг юм. Өөрөөр хэлбэл, Засгийн газрын үйл ажиллагаа тасралтгүй явагдаж байхын үндсэн үүргийг хэрэгжүүлдэг агентлаг бол цагдаагийн байгууллага. Онолын хувьд цагдаагийн байгууллага нь бүх нийтээр хууль, дүрэм сахин биелүүлэхэд хяналт тавин ажилладаг байх ёстой. Бодит амьдрал дээр улс төрийн нөлөө цагдаагийн байгууллагын дээрх гол чиг үүргийг хэрэгжүүлэхэд саад болдог. Улс төр бол Засгийн газрын үүргийг нийтийн эрх ашгаас өмнө тавиулж чадах хүчин зүйл болдог бөгөөд улс төрийн нөлөөллөөс Засгийн газар, эрх баригчид, эх үүсвэр хуваарилагчид, Засгийн газрын гишүүдийн эрх ашгийг Засгийн газрын үйл ажиллагаанд оруулж хэрэгжүүлж болох гарцыг нээдэг байна. Хууль сахиулах байгууллагын алба хаагчид болох шериф, цагдаагийн газрын дарга, шүүгч, прокурор, шүүхийн шийдвэрийн удирдлага зэрэг байгууллагад улс төрийн нөлөө үргэлж байдаг. АНУ-ын Мужийн шериф бол сонгуулийн үр дүнд томилогддог албан тушаалтан. Цагдаагийн газрын дарга нарыг улс төрийн албан тушаалтнууд болох хотын дарга болон менежер томилдог. Тэдний үзэмжээр томилогдсон цагдаагийн дарга нар мэдээж томилсон албан тушаалтанд ашигтай байдлаар үйл ажиллагаагаа явуулдаг. Энэ байдлаас үзэхэд цагдаагийн байгууллага нь Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг биш болж байна. Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг цагдаагийн байгууллагын чиг үүрэг нь улс төрийн намын эсрэг үзэл бодолтой этгээд, дайсан, аюултай бүлэглэл гэмт хэрэг үйлдэхээс урьдчилан сэргийлж тэднийг томилсноос бусад бүлэгт хууль сахиулж эхэлнэ гэсэн үг юм. Үүнийг судлаачид шууд бус авлига хэмээн үздэг. Цагдаагийн байгууллагын сүүлийн үеийн энэхүү төрх түүхийн нугачаанд засахыг хичээн ажиллаж байсан нэг үзэгдэл юм. Улс төр цагдаагийн байгууллагад нөлөөлж байна хэмээн үзэхээс гадна цагдаагийн байгууллага өөрөө улс төрд нөлөөлж болох бүрэн боломжтой. Сонгуулийн тухай хууль боловсруулах, сонгуулийн явц, сонгуулийн бодлого зэргийг хамтран боловсруулж ажилладаг жишээг дурдвал цалин тэтгэврийн хэмжээг нэмэгдүүлэх, цаазын ялын бодлого, мөрийтэй тоглоомтой тэмцэх зэрэгт цагдаагийн байгууллагын оролцоог дурдах хэрэгтэй. Бүр цаашилбал, Нью Йорк хотын даргад нэр дэвшсэн албан тушаалтан Нью Йорк хотын цагдаагийн байгууллагын дэмжлэггүй хол явдаггүй байх жишээтэй. Цагдаагийн байгууллагын нэг давуу тал нь энгийн иргэн болон улс төрийн албан тушаалтны олж авч чадахгүй мэдээллийг цагдаагийн байгууллага хялбархнаар олж авдаг учир үүнийгээ улс төрийн эсрэг хэрэглэх нэг давуу талтай. Эцэст нь дүгнэхэд, цагдаагийн байгууллагын алба хаагчдын үнэнч шударга байдал, хууль сахиулах байгууллагын хувьд үүргээ хэрхэн биелүүлж байгаагаас улс төрөөс хараат байх эсэх нь хамааралтай байдаг. Цагдаагийн байгууллагын хуулиар хүлээсэн чиг үүргийг хэрэгжүүлэхдээ улс төрөөс хараат бус байж чадахгүй бол ард иргэдийн дунд цагдаагийн байгууллагад итгэх итгэл буурдаг. Улс төрийн нөлөө цагдаагийн байгууллагын үйл ажиллагаанд ихээр дурдагдаж байвал олон нийт ямар дүгнэлт хийж байгаа нь ойлгомжтой. Улс төрийн байгууллагын авлига, энгийн иргэдийн эрхийг хангах, ардчилсан засаглал байгуулах үед улс төрийн нөлөөг бага байлгах шаардлагатай байдаг. Шүүх байгууллага нь Үндсэн хуулийн хамгаалагч болдог ба цагдаагийн байгууллагын үйл ажиллагаа асуудал дагуулсан үед заавар, чиглэл өгөх үүрэг хүлээдэг. Мөн шүүхийн дэргэд үйл ажиллагаа явуулдаг иргэдийн хяналтын зөвлөл цагдаагийн байгууллагын үйл ажиллагааны стандарт, хүлээх чиг үүргийн талаар халуун хэлэлцүүлэг өрнүүлэх боломжтой байдаг. Цаашид Монгол Улсын онцлогт тохируулан цагдаагийн байгууллага ба улс төрийн хоорондын хамаарлыг зайлшгүй судлах шаардлага байгаа нь өнөөгийн байдлаас шууд ажиглагддаг.