тос(он)

Монголоор

Үгийн утга

тос(он) нэр Амьтан, ургамал, чулуулагт байх усанд үл уусах нүнжигт бодос: тос авах (саалийн тос хураах), тос болох (юманд тос хүрэх), тос хайлах (а.царцуу тос гэсэх, хайлах; б.шилж. өрөм шаргааж шар тос авах; в.шилж. өрөм шаргааснаас үлдсэн цөвийг гурил, чихэр зэрэгтэй хольж идээ хийх), тос шаргаах (өрөм, өөх зэргээс тосыг нь ялгаж авах), тос даах (аливаа зүйлийн арьс, гадаргыг тос нэвчиж харагдах), тос холих (өрөм, гурил нийлүүлэн багсарч нэг зүйл цагаан идээ хийх), тос царцах (тос өтгөрөх, хатуурах); тосны булчирхай (тос ялгаруулж арьс үсэнд тос дутагдахаас хамгаалдаг хүн, амьтны арьсны булчирхай), тосны ургамал (тос үйлдвэрлэх зорилгоор тарьдаг найрлагандаа тос ихтэй ургамал); тосон бариа (тос түрхэж бариа засал хийх эмчилгээний арга), тосон эм (тос адил царцуу түрхлэг эм), тосон будаг (тостой хоршсон будаг), тосон билүү (алмааз, өөхөн чулуу зэргийг нунтаглан зуурч хатууруулсан зүйл, тос түрхэж юм билүүднэ), тосон өнгө (сэтгэл дурнаа зохистой, аятайхан сайхан өнгө), тосон туулга (туулгахад хэрэглэх тосон эм), тосон жилбэн (намрын улиралд тарган морийг зүдрээж хөлөргөсний дараа амраахгүйгээр хүйтэн усаар услах, шүүдэр бууж байгаа үеэр хөлс нь хатаагүй морины эмээлийг авах, халуун нартай өдөр эмээлийг гэнэт авах зэргээс үүсдэг өвчин), тосон засал (лааны тосыг хайлуулан эмчлэх арга); дэлийн тос (дэл хэмээх ургамлын үрийн тос), дэнгийн тос (дэн асаах тос), загасны тос (загаснаас гаргаж авах тос), лааны тос (лааны хайлмал тос), маалинганы тос (маалинга хэмээх ургамлын үрийн тос), машины тос (машин техникт хэрэглэх тусгай тос), наранцэцгийн тос (наранцэцэг хэмээх ургамлын үрийн тос), нүүрний тос (нүүрний арьсыг гоёмсог байлгахад зориулж тусгайлан боловсруулсан гоо сайхны тос), олсны тос (олсны ургамлын үрийн тос), өөхөн тос (амьтны гаралтай тос), самрын тос (самарнаас гаргаж авсан тос), сарлагийн тос (сарлагийн сүүнээс гаргаж авсан тос), үрийн тос (самар, шид мэтээс авсан тос), өмхий тос (газрын тос, шингэн шатахуун), түүхий тос (малын сүүнээс авч хураасан өрөм), цагаан тос (а.малын сүүний өрөмнөөс шар тосыг нь ялгаж аваад ээзгий зэрэг хольж амталсан нэгэн зүйл идээ; б.хурааж цуглуулсан өрөм), шар тос (сүүний өрмийг хайлуулахад гарах шар өнгөтэй тос), тос өөх/өөх тос хорш. (амьтны гаралтай усанд үл уусах нүнжигт бодос), сүү тос хорш. (малын сүү болон түүнээс гарган авах тос), сүү тосны завод (сүү авч, тос боловсруулах жижиг үйлдвэр), *гал дээр тос нэмэх (юмыг улам лавшруулах, нэрмэх, даамжруулах), *шар тос шиг (сэтгэлд таатай гоё сайхан үг), *тосон хошуутай (сайн амтай, өөдрөг үзэлтэй), *тос дотроосоо өтөх (сайн нэрийг дуулсаар зэврэх), торго өмсөвч сүүдэр нь хар, тос уувч баас нь өмхий зүйр. (хүний муу санааг юугаар ч халхлах аргагүй), тос идээд мах гарахгүй, торго өмсөөд өнгө орохгүй зүйр. (царай муутай, хэтэрхий туранхай), тос шиг санааг нь царцааж, сүү шиг сэтгэлийг нь ээдүүлэх зүйр. (бусдыг гомдоох, итгэлийг нь эвдэх, хуншгүй зан гаргах), тосны хариу өөх, тугалын хариу бяруу зүйр. (ачийг ачаар хариулах, ачийг умартахгүй байх), тосон харгай урга. (хөнгөн бөгөөд бат, шилмүүс нь цөгүүрсний адил болоод өргөн урт, цэцэг маш сайхан нэг зүйл мод; шар харгай), тосон харгана урга. (дурсны өнгө цагаавтар, мах судал нарийн нягт нэг зүйл харгана, сумны зэвний иш, тэшүүр сумны бонхгор хийнэ), тосон хялгаст мод урга. (наргилтай адил, хөвөөгөөрөө өргөс бүхийөдлөг нийлмэл навчтай, улбар шар цэцэгтэй халуун дулаан бүсийн мөнх ногоон тураг мод, жимсийг нь шахаж тос гаргаж авна), тосон шарилж урга. (шулуун иштэй, шоролжин баг цэцэгтэй олон наст өвслөг ургамал), тосон тоором урга. (чагталсан навчтай, тал бөмбөг шиг баг цэцэгтэй, цэцэг нь эмэнд ордог олон наст өвслөг ургамал, үхэр шүлс), тосон цай урга. (цувран ургадаг зууван навчтай, цагаан цэцэгтэй, харавтар хүрэн үр бүхий хонхорцогт жимс суудаг, үрээр нь тос шахдаг мөнх ногоон бут мод); 2Амт шимт нь санаанд нийцсэн буюу давс нь таарсан байдал: тос хийсэн амттай хоол (амт шимт, тос өөх нь таарсан хоол).

'

'

'

'

'

'

Шилжсэн утга

• өрөм шаргааж шар тос авах; в
• өрөм шаргааснаас үлдсэн цөвийг гурил, чихэр зэрэгтэй хольж идээ хийх

Холбоо үг

• тос авах - саалийн тос хураах
• тос болох - юманд тос хүрэх
• тос хайлах - а.царцуу тос гэсэх, хайлах б.шилж. өрөм шаргааж шар тос авах в.шилж. өрөм шаргааснаас үлдсэн цөвийг гурил, чихэр зэрэгтэй хольж идээ хийх
• тос шаргаах - өрөм, өөх зэргээс тосыг нь ялгаж авах
• тос даах - аливаа зүйлийн арьс, гадаргыг тос нэвчиж харагдах
• тос хийсэн амттай хоол - амт шимт, тос өөх нь таарсан хоол.

Хоршоо үг

• өрөм шаргааж шар тос авах; в
• өрөм шаргааснаас үлдсэн цөвийг гурил, чихэр зэрэгтэй хольж идээ хийх

Зүйр цэцэн үг

торго өмсөвч сүүдэр нь хар, тос уувч баас нь өмхий - хүний муу санааг юугаар ч халхлах аргагүй тос идээд мах гарахгүй, торго өмсөөд өнгө орохгүй - царай муутай, хэтэрхий туранхай тос шиг санааг нь царцааж, сүү шиг сэтгэлийг нь ээдүүлэх - бусдыг гомдоох, итгэлийг нь эвдэх, хуншгүй зан гаргах тосны хариу өөх, тугалын хариу бяруу - ачийг ачаар хариулах, ачийг умартахгүй байх тос хийсэн амттай хоол (амт шимт, тос өөх нь таарсан хоол).

Зөв бичих зүй

• м.к.б
• м.б