тахиа(н)

Монголоор

Үгийн утга

тахиа(н) амьт 1Хошуу охор, толгой дээрээ улаан сэчигтэй, нисч чаддаггүй, гэрийн тэжээвэр шувуу: тахианы мах (өд сөдийг зумлаж авсан тахианы мах), тахианы өндөг (тахианы гадуураа хальс бүхий зууван хэлбэртэй үр хөврөл), тахианы шөл (тахианы махаар хийсэн шөл), азарган тахиа (эр тахиа), шарсан тахиа (тахианы махыг шарж болгосон нь), тахианы хонуур/тахианы үүр (тахианы хоноглох газар), тахианы холер (тахианаас гаралтай нэг зүйл халдварт өвчин), тахианы хижиг (хавар, намрын цагт олонтоо тохиолддог тахианы нэг зүйл халдварт өвчин), тахиа хоноглох (а.тахиа хонууртаа суух; б.шилж. орой болох), тахиа хоноглуулах (тахиаг хонуурт нь суулгах), тахиа дуугарвал үүр цайх хэдүй удах вэ, тавь хүрвэл үхэх цаг нь хэдүй удах вэ зүйр. (залуу нас богино, хий дэмий бүү өнгөрүүл), тахиа хулгайлсан хүн адуу хулгайлдаг зүйр. (хулгай багаас эхэлдэг); 2зурхай. Сарны зурхайн ёсны арван хоёр эрхтэний аравдугаар нь: тахиа жил (билгийн тооллын аравдугаар жил), тахиа сар (намрын дунд сар), тахиа цаг (оройн нар шингэх 17.40-19.40 цаг), тахиа цэцэг урга. (а.өвсөн иштэй, ишний үзүүрт тахианы сэчиг адил цэцэг цэцэглэдэг, сарвалж ногооны адил навчтай, янз бүрийн өнгөтэй ургамал; б.тахианы толгой дээр ургасан улаан цэцэг мэт зүйл), тахиан толгойн лянхуа урга. (бүх бие нь өргөстэй, дугариг навч нь лянхуа шиг усан дээр хөвж ургадаг нуур цөөрмийн өвслөг ургамал, үрийг идэж болно), тахиан гарди амьт. (гардийн өөр нэр, янз том тахиатай адил), чулууч тахиа амьт. (далайн усны долгилох бүрд дуугардаг тахиа).

'

'

'

'

'

'

Шилжсэн утга

• орой болох

Холбоо үг

• тахианы мах - өд сөдийг зумлаж авсан тахианы мах
• тахианы өндөг - тахианы гадуураа хальс бүхий зууван хэлбэртэй үр хөврөл
• тахианы шөл - тахианы махаар хийсэн шөл
• азарган тахиа - эр тахиа
• шарсан тахиа - тахианы махыг шарж болгосон нь
• тахиа жил - билгийн тооллын аравдугаар жил
• тахиа сар - намрын дунд сар
• тахиа цаг - оройн нар шингэх

Хоршоо үг

• орой болох

Зүйр цэцэн үг

тахиа дуугарвал үүр цайх хэдүй удах вэ, тавь хүрвэл үхэх цаг нь хэдүй удах вэ - залуу нас богино, хий дэмий бүү өнгөрүүл тахиа хулгайлсан хүн адуу хулгайлдаг - хулгай багаас эхэлдэг

Өвөрмөц хэлц

• тавь хүрч, тахиа [нь] дуугарах: өт­лөх, нас ахих:  Тавь хүрч, тахиа дуугарсан байтлаа одоо сайжрах нь ээ. Хэрэггүй юмыг оролдоод хүүх­дийн элэг... (Ринчендорж, Шөнийн гүнд).  Би нэгэнт тавь хүрээд, тахиа дуугарчээ. Ажлаасаа амар­тал сая арваадхан жил байна. Энэ арван жилийн дотроос гараг, жил, цагаан сар, баяр дурсгалын өдөр зургаан зуу байна. Хэрвээ биэдгээр өдрүүдийг амралтгүйгээр өнгөрүүлдэг юм бол өөрийнхөө амь нас ба ажиллах цагаа

хоёр жил уртасгасантай тэнцэнэ (Бүрэнбаяр, Алт тунгаасан зам).

Зөв бичих зүй

• м.к.б тахиа(н) амьт. (тэжээвэр шувуу) ~ны өндөг, тахианд, тахианаас, тахиагаар, о.тоо тахианууд
• м.б