морь(н)

Монголоор

Үгийн утга

морь(н) нэр 1Засч агталсан адуу: морь барих (а.уралдааны морийг ба¬рианы газар ирэхэд нь барин авч пайз олгох; б.морийг уналгад хэрэглэхээр барьж авах), морь гарах (уралдааны морьд гарааны зүг явах), морь сайтай (а.сайн морьтой, олон морьтой; б.шилж. олз омогтой, азтай), морь сойх (уралдааны морийг хагсааж биеийг нь живхнүүлэх), морь тавих (а.унаа морьдыг идэшлүүлэхээр тавих, ижилд нь нийлүүлэх; б.өөрийн морийг бусдын адуун сүрэгт нийлүүлэх; в.хурдны морьд гарааны зурхайгаас эргэх), морь тарлах (уралдааны морьдыг наадамд бэлтгэн, ойрхон газар уралдуулах), морь уях (а.уралдах морийг сойх; б.морийг уяанд уях), морь үсэргэх (уралдах морьдыг уралдаанд давхиулж дасгах), морь харах (а.уралдаж буй морьдыг үзэх; б.шилж. шингэн мөр харах, бие засах), морь хөлслөх (уясан морьдыг давхиулан хөлсийг нь гаргах), агт морь (эдэлгээнд хэрэглэхээр засч агталсан адуу), адам морь (явдал хурдан, хөл хөнгөн морь), арилжаа морь (хатир жороо хоёрын хоорондох зөөлөн ялгуумаар явах морины явдал), жороо морь (нэгэн алхамдаа зүүн этгээдийн хоёр хөл, нөгөө алхамдаа баруун этгээдийн хоёр хөлийг тус тус зэрэг гишгэж явах сайвраас хурдан явдалтай морь), сайвар жороо морь (сэлгэж гишгэх морины явдал), хадарган морь (давхил муутай боловч бяр тэнхээ сайтай морь), хайдаг морь (хөтөлгөөгүй дан морь), наадмын морь (а.наадамд уралдах морь; б.наадамд унаж явах морь), тэрэгний морь (тэргэнд хөллөдөг морь), хонины морь (үргэлж унаж эдэлсээр номхорсон морь), морины уяа (а.морь уях, шон мод; б.хурдны морь уях цэрэв), морины хусуур (хоёр талдаа мөлгөр иртэй, морины хөлс хусах хавтгай нимгэн хэрэглэл), морины хүүхэд (хурдан морь унах хүүхэд), морин тармуур (моринд хөллөн, өвс тармах тармуур), морин тойруулга (уралдааны морьд тойрон уралдах газар), морин тэрэг (морь хөллөсөн тэрэг), морин тээрэм (морь оруулж ажиллуулах том тээрэм), морин хана (том том нүдтэй, цөөн тооны тур модтой хана), морин гэр (морин ханаар барьсан гэр), морин цэрэг (морь унан байлдах цэрэг), морин хийл хөгжим. (чавхдаст хөгжмийн нэг зэмсэг), морин хуур хөгжим. (хуурын чихний дээд талд морины толгойг сийлж, чавх-даст, нумны хөвчийг морины сүүлний хялгасаар хийсэн хоёр хялгасан чавх¬дастай хилт хөгжмийн зэмсэг), морин өртөө хуучир. (мориор улаа нэхэж, алба залгуулах үүрэг бүхий газар), морь мал хорш. (адуу мал), унаа морь хорш. (эдэлгээнд хэрэглэхээр засч агталсан адуу), хүлэг морь хорш. (сайн морь), морин агь урга. (шарилжийн төрлийн нэг зүйл сөөгөнцөр), морин зээргэнэ урга. (навчгүй нэгэн зүйл сөөг, хар зээргэнэ), морин улаагана урга. (цагаан цэцэгтэй, гашуун улаан жимсгэнэтэй бут), морин хад урга. (исгэлэндүү амттай, томхон хар жимсгэнэтэй өргөст бут), морин халгай урга. (уулын хажуу, ой шугуй дотор ургадаг нэг наст өвс), морин шарилж урга. (жижиг буурцаг /сагс/ бүхий гашуун амттай, сэнгэнэсэн үнэртэй нэг наст өвс), морины уруул урга. (голч нэртэн овгийн ургамал, адууны уруул); морин мэлхий амьт. (мэлхийтэй адил болоод бие нь нарийхан, өнгө нь орчноосоо нөлөөлж янз бүр болдог, махыг нь идэж болдог нэгэн зүйл том мэлхий), морин хулгана амьт. (бэлчээрт хортой, хээр талд амьдардаг хулганын намын нэг зүйл том хулгана), *морийг нь унуулах (хэрэг явдлын үйл явцыг улам түргэтгэх, дэвэргэх), *морийг нь эмээллэх (алив юмыг хурдасгах), *морь нохой мэт (эзэндээ үнэнч байдал гаргах), *морь нь эмээлтэй (а.аян замд гарахад бэлэн; б.хөзөр, даалуу зэргийг тоглоход хожлын бүх мод ирсэн нь), *морин дэл дээгүүр (а.байнга морь унах; б.шилж. ажил хэрэгт хөнгөн, хайнга хандах байдал; в.шилж. хурдан, яаруу түргэн), морь дэлтэй сүүлтэй, хүн дээртэй доортой зүйр. (эх зах, ёс журамтай байх), морь нь гундаж, дээл нь гандах зүйр. (удаан хугацаагаар явах), морины сайныг унан байж мэднэ, хүний сайныг ханилан байж мэднэ зүйр. (аливаа зүйлийг эдэлж хэрэглэж байж сайн мууг нь мэдэх), эр хүн зорьсондоо, эмээлт морь харайсандаа зүйр. (хэлсэндээ хүрэх), могойг нарийн гэж бүү энд, хатгаж болох, морийг номхон гэж бүү энд, хайрч болох зүйр. (няхуур, болгоомжтой байх), мод хэдий өндөр боловч үндэсгүй бол ургахгүй, морь хэдий хурдан боловч жолоогүй бол давхихгүй зүйр. (аливаа зүйлд орчин нөхцөл хэрэгтэй); 2зурхай. Сарны зурхайн арван хоёр эрхтний долоодахь жил; морин жил (сарны зурхайн арван хоёр эрхтний доторх морь эзэлсэн долоодахь жил), морин сар (морь тохиох сар), морь өдөр (сарны зурхайн арван хоёр эрхтний доторх морь эзэлсэн өдөр), морь цаг (арван нэгэн цаг дөчин минутаас арван гурван цаг дөчин минут хүртэлх хугацаа); 3Шагайны хавиргаар босгосон нэг тал нь, тэмээний эсрэг тал: морь босгох (шагай хавиргаараа босох), морь уралдуулах тогл. (шагайгаар морь уралдуулж тоглох монгол үндэсний нэг зүйл тоглоом); 4шилж. Шатрын нэг бод: мориор идэх (шатарт мориороо эсрэг айлын нэг бод эсвэл хүүг идэх), мориор нүүх (шатарт мориороо нүүх), өрөөлтэй морины өшгөлөн шаг (шатарт мориороо айлын ноёныг мадлах үед хэлдэг үг); 5шилж. Том, их: морин хонх (дүүжлүүр том хонх), морин шил (том шилэн лонх), морин тогоо (хорь, гучин хүний хоол цай хийх багтаамж бүхий том тогоо), морин шаваг урга. (шавгийн төрлийн нэг зүйл том бут), морин хүрэлзгэнэ амьт. (үхэр хүрэлзгэнээс том, хар өнгөтэй нэг зүйл амьтан), морин шилүүс амьт. (нас бие гүйцсэн шилүүс), морин шоргоолж амьт. (хар өнгөтэй том шоргоолж), морин хараацай амьт. (хараацайтай адил болоод маш том нэг зүйлийн шувуу), морин зөгий амьт. (нарийвтар биетэй, шар, хар, эрээн зүстэй, хатгавал хортой нэг зүйл том зөгий), морин хэдгэнэ амьт. (төрх зөгийтэй адил болоод бие нь үстсэн, морины ам, хамар руу ордог нэг зүйл том ялаа).

'

'

'

'

'

'

Шилжсэн утга

• олз омогтой, азтай
• шингэн мөр харах, бие засах
• ажил хэрэгт хөнгөн, хайнга хандах байдал; в
• хурдан, яаруу түргэн
• Шатрын нэг бод: мориор идэх - шатарт мориороо эсрэг айлын нэг бод эсвэл хүүг идэх
• Том, их: морин хонх - дүүжлүүр том хонх

Холбоо үг

• морь барих - а.уралдааны морийг ба¬рианы газар ирэхэд нь барин авч пайз олгох б.морийг уналгад хэрэглэхээр барьж авах
• морь гарах - уралдааны морьд гарааны зүг явах
• морь сайтай - а.сайн морьтой, олон морьтой б.шилж. олз омогтой, азтай
• морь сойх - уралдааны морийг хагсааж биеийг нь живхнүүлэх
• морь тавих - а.унаа морьдыг идэшлүүлэхээр тавих, ижилд нь нийлүүлэх б.өөрийн морийг бусдын адуун сүрэгт нийлүүлэх в.хурдны морьд гарааны зурхайгаас эргэх
• морь босгох - шагай хавиргаараа босох
• морь уралдуулах тогл. - шагайгаар морь уралдуулж тоглох монгол үндэсний нэг зүйл тоглоом

Хоршоо үг

• олз омогтой, азтай
• шингэн мөр харах, бие засах
• ажил хэрэгт хөнгөн, хайнга хандах байдал; в
• хурдан, яаруу түргэн
• Шатрын нэг бод: мориор идэх - шатарт мориороо эсрэг айлын нэг бод эсвэл хүүг идэх
• Том, их: морин хонх - дүүжлүүр том хонх

Зүйр цэцэн үг

морь дэлтэй сүүлтэй, хүн дээртэй доортой - эх зах, ёс журамтай байх морь нь гундаж, дээл нь гандах - удаан хугацаагаар явах морины сайныг унан байж мэднэ, хүний сайныг ханилан байж мэднэ - аливаа зүйлийг эдэлж хэрэглэж байж сайн мууг нь мэдэх эр хүн зорьсондоо, эмээлт морь харайсандаа - хэлсэндээ хүрэх могойг нарийн гэж бүү энд, хатгаж болох, морийг номхон гэж бүү энд, хайрч болох - няхуур, болгоомжтой байх

Зөв бичих зүй

• м.к.б морь(н) нэр *~ харах (бие засах), морины, моринд, мориноос, мориор, о.тоо морьд (+3моринууд)
• м.б

Хуучирсан үг

• - мориор улаа нэхэж, алба залгуулах үүрэг бүхий газар