мах(ан)

Монголоор

Үгийн утга

мах(ан) нэр Хүн, амьтны яс, арьсны завсар дахь нэхдэс: үхрийн мах (нядалсан үхрийн мах), ангийн мах (авласан ан амьтдын мах), тураг мах (толгой шийр, гэдэс дотроос бусад мах), бүхэл мах (хөшиглөөгүй мах), өрөөл мах (малын махны тал хагас), тарган мах (өөхтэй мах), хар мах (өөхгүй мах), хүн мах (тарваганы суга, хүзүүнд байх булчирхай мэт жаахан мах, ардын эмчилгээнд хэрэглэнэ), цагаан мах (хошногоны гадна үзүүр), шар мах (арьс, ширний дотор талд байх нимгэн хальс), гэр мах (нуруу, хүзүү, хавирга, сээр, гургалдай, бөөр, зүрх, хужирхай, цус зэргээс бүрдсэн махны цуглуулга), шинэ мах (саяхан нядалсан малын мах), хуучин мах (нядлаад удсан малын мах), махан хоол (дан мах буюу махтай хоол), махан хуурга (хуурсан мах), махны дэлгүүр (мах, махан бүтээгдэхүүн худалдах жижиг дэлгүүр), мах бэлтгэл (улсын төлөвлөгөөт мах бэлтгэл), мах комбинат (махан бүтээгдэхүүн хийдэг үйлдвэр), махны машин (махыг жижиглэн хэрчих зориулалтын хэрэгсэл), махан тарга (хар тарга), мах идэх (а.мах, махан хоол идэх; б.шилж. зовоон зүдрээх), мах татах (а.махыг жижиглэн хөшиглөх; б.шилж. мал таргалж, жин нэмэгдэх), мах болох (а.чанаж буй мах гүйцэд болох; б.шилж. хөдөлж чадахгүй болтлоо ядрах), мах болгох (а.мал нядалж бэлтгэх; б.шилж. маш их ядраах, зүдрээх), мах мариа хорш. (махлаг, тарган байдал), мах мариа суух (таргалах), мах сүү хорш. (яс, арьсны завсар байх нэхдэс болон хүн, амьтны хөх дэлэнгээс гарах уураглаг шингэн), мах өөх хорш. (хүн, амьтны яс, арьсны завсар байх зөөлөн эд), мах шөл хорш. (тарга тэвээрэг), мах шүүс хорш. (махан зоог), мах яс хорш. (бие махбод), махан өргөс (хөлийн ул болон хөл хурууны эвэрлэг давхарга зузаарснаас бий болсон өргөс мэт хатуу зүйл), махан бие (өөрийн бие), *мах шөл тэнцүү (бие бялдар тэгш), *махан төрөл (цусан төрөл, эхийн талын төрөл), мах цусны холбоотой (цусан төрлийн холбоотой), мах ясны холбоотой (ураг төрлийн холбоотой), *яс махны тасархай (садан төрлийн холбоотой хүн), *мах цусанд нь шингэсэн (удамшсан, төрөлхийн), *махан овоо болох (дээр дээрээсээ овооролдох), *мах шуурах/мах шуух (эцэх, турах), *шар махтай нь хатаах (сэтгэл санааны зовлон эдлүүлэх, санаа сэтгэлийг нь ихэд зовоож шаналгах), *ямааны мах халуун дээрээ (аливаа юм шинэ сэргэг дээрээ дээр), *махаа барах (зовж зүдрэх, цуцах), *махаа идэх (ихэд зовж зүдрэх, ядрах), *махыг нь зулгаах (зовоох), мах гэхээр инээж, мал гэхээр ярвайх зүйр. (ажилд дургүй, залхуу), мах идье гэвэл малаа малла, талх идье гэвэл тариагаа тарь зүйр. (гэдэс цатгалан амьдаръя гэвэл хөдөлмөрлөх хэрэгтэй), мах огтолсон хүн гараа тосоддог, зах гарсан хүн мөнгөө бардаг зүйр. (ажлын үр дүн сайн муу янз бүр байдаг), махны шарх эдгэдэг, үгийн шарх эдгэдэггүй зүйр. (бие махбод гэмтэхэд эдгэнэ, харин муу үг санаанаас үл гарна), яс дагаж мах зүйр. (аливаа зүйлийг зөв олж сонгож чадвал түүнээс заавал үр дүн гардаг); 2Гуа жимсний үр, хальс хоёрын завсраар ургасан зөөлөн нэхдэс: гүйлсний мах (гүйлсний үр хальс хоёрын завсар дахь нэхдэс), тарвасны мах (тарвасны нэхдэс).

'

'

'

'

'

'

Шилжсэн утга

• зовоон зүдрээх
• мал таргалж, жин нэмэгдэх
• хөдөлж чадахгүй болтлоо ядрах
• маш их ядраах, зүдрээх

Холбоо үг

• үхрийн мах - нядалсан үхрийн мах
• ангийн мах - авласан ан амьтдын мах
• тураг мах - толгой шийр, гэдэс дотроос бусад мах
• бүхэл мах - хөшиглөөгүй мах
• өрөөл мах - малын махны тал хагас
• гүйлсний мах - гүйлсний үр хальс хоёрын завсар дахь нэхдэс
• тарвасны мах - тарвасны нэхдэс.

Хоршоо үг

• зовоон зүдрээх
• мал таргалж, жин нэмэгдэх
• хөдөлж чадахгүй болтлоо ядрах
• маш их ядраах, зүдрээх

Зүйр цэцэн үг

мах гэхээр инээж, мал гэхээр ярвайх - ажилд дургүй, залхуу мах идье гэвэл малаа малла, талх идье гэвэл тариагаа тарь - гэдэс цатгалан амьдаръя гэвэл хөдөлмөрлөх хэрэгтэй мах огтолсон хүн гараа тосоддог, зах гарсан хүн мөнгөө бардаг - ажлын үр дүн сайн муу янз бүр байдаг махны шарх эдгэдэг, үгийн шарх эдгэдэггүй - бие махбод гэмтэхэд эдгэнэ, харин муу үг санаанаас үл гарна яс дагаж мах - аливаа зүйлийг зөв олж сонгож чадвал түүнээс заавал үр дүн гардаг

Зөв бичих зүй

• м.к.б
• м.б