яс

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[jasă] (йасу)


Үгийн утга

яс II: шинэ ясан шүд (аарван хоёр настай адууны шүд; б.арван хоёр настай адуу), хуучин ясан шүд (а.арван дөрвөн настай адууны шүд; б.арван дөрвөн настай морь), ясан дөш (а.хорин гурван настай тэмээний шүд; б.хорин гурван настай тэмээ), ясан шүд (а.арван гурван настай адууны шүд; б.арван гурван настай адуу, морь)

III нэр Өөрөөсөө хэд хэдэн овог, үржвэр салбарлуулсан язгуур том овог: яс угсаа (овгоос яс үүсэн гарч, яснаас шинэ салаа мөчир урган гарахад тэдгээр дам салбарлагчид ясанд тооцогдоно), ясан төрөл (эцгийн төрөл ба эцгийн талын өв өмч, гал голомт нэгтэй нэгэн өвгөөс гаралтай бүлэг хүмүүс), яс угсаа хорш. (үндэс угсаа), яс үндэс хорш. (овог үндэс, удам угсаа), яс үндсээ мэдэх (овог үндэс, удам угсаагаа мэдэх), *яс махны тасархай (төрөл садан), *мах ясны холбоотой (ураг төрлийн холбоотой)

IV нэр 1Юмны чанар, эдэлгээ: яс муутай эд (чанар, эдэлгээ муутай эд, эдлэл); 2Хүний мөс, ханилгаа: хүний ясаар муу хүн (хүний мөсгүй, ханилгаагүй хүн), яс сайтай (а.бие сайтай; б.хүний мөс чанар сайтай), ясаа гаргах (хүний сайн муу чанар байдал илрэх), яс мөс хорш. (яс чанар), яс чанар хорш. (юмны чанар чансаа), яс сайт яван чангардаг цэцэн. (сайн юмны чанар яваандаа мэдэгддэг).


Шилжсэн утга

Холбоо үг

  • шинэ ясан шүд - а.арван хоёр настай адууны шүд б.арван хоёр настай адуу
  • хуучин ясан шүд - а.арван дөрвөн настай адууны шүд б.арван дөрвөн настай морь
  • ясан дөш - а.хорин гурван настай тэмээний шүд б.хорин гурван настай тэмээ
  • ясан шүд - а.арван гурван настай адууны шүд б.арван гурван настай адуу, морь.яс III нэр. Өөрөөсөө хэд хэдэн овог, үржвэр салбарлуулсан язгуур том овог
  • яс угсаа - овгоос яс үүсэн гарч, яснаас шинэ салаа мөчир урган гарахад тэдгээр дам салбарлагчид ясанд тооцогдоно
  • ясан төрөл - эцгийн төрөл ба эцгийн талын өв өмч, гал голомт нэгтэй нэгэн өвгөөс гаралтай бүлэг хүмүүс
  • яс угсаа хорш. - үндэс угсаа
  • яс үндэс хорш. - овог үндэс, удам угсаа

Хоршоо үг


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

ХОЁР ЯС САЛАХ тбү. шалгалт дуусах - Хоёр яс салж санаа амрах гэж байна. - Энэ улирал хоёр яс салахгүй яасан удаж байна.

Зүйр цэцэн үг

Хэвшмэл хэлц

Яс ярзайх Хавирга харзайх



Өвөрмөц хэлц

  • яс амрах: санаа зовох юмгүй болох: Ял дуусаж, яс амрах өдөр ирдэг л юм байна. Хийсэн хэрэггүй атлаа хэдэн шар хөөсөн нэрээр овоо хэдэн жилийг тэнд барчихав байна гээд цааш нь...
  • яс арьс болох/арьс яс болох: хүн, амьтны ихэд турах, маш эцэнхий туранхай болох: Түүний (өвгөн улаачийн) ярьсан нь: “манай нутагт Гомбо гэж залуу хархүү байсан юм. Хэдэн адуу нь нуруутай юм нэг ч байгаагүй. Арьс яс болсон хэдэн юм байгаад үрэгдсэн дээ (Ц.Дамдинсүрэн, Хоёр цагаан юм). Ядрахын ихээр ядарч, яс арьс боллоо гэж, зовлон зүдгүүр ярьсаар, зургаан хоног болгов (Д.Даржаа, Алмасан хууртай хүүхэн).
  • яс барих: хүнийг оршуулахад анх гар хүрэх, шарилыг хүндэлж, ёсоор оршуулах: Нүдийг нь аниулж, ясыг нь барих ураг элгэнгүй, өнчин өрөөсөн өвчтэй хүнийг амьдаар нь нутаг дээрээ гээж нүүх феодалын хуучин заншил мөн ч хатуу яа (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).
  • яс булаалдсан нохой шиг: аливаа юмыг булаалдан хэрэлдэх, эв түнжингүй байдал: Бие биенээ банз бороохой гараараа нүдэж, толгойгоо хага цохиж, яс булаалдсан нохой шиг бие биеэ хэмлэнэ.
  • яс горьдсон нохой шиг: арга нь тасарсан, цөхрөнгөө барсан байдал: Захирагч нүдээ цавчлан, хааяа халуун архи шимэн хэсэг суув. Баян захирагчийн ам руу яс горьдсон нохой шиг далжганан ширтэж байлаа (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир). За ер нь дэмий болох нь, ингэж яс горьдсон нохой шиг муугаа үзэхээ больё буцъя (Б.Бааст, Мухар цагаан ухна).
  • яс заах/гаргах: мэрийх, чармайх, хатуужин тэсвэрлэх: Чи яс зааж байна уу? Хэний морь унаж ирээд юунд тавьсан бэ? Хулгайлсан уу? гэж хашхиран асуугаад дахин гурван удаа ташуурдав (Ч.Лодойдамба, Тунгалаг тамир).
  • яс махаараа: өөрийн биеэр: Бид цэргийн албыг яс махаараа мэдэрсэн.
  • яс махаараа тулах: хүнд хүчир ажлыг өөрийн биеэр даах, хариуцах, биелүүлэх: Энэ хүүхэн хэн бэ гэвэл, түмний тэргүүнийг дарж, түшмэлийн суурийг үе улиран уламжилсаар ирсэн Раш захирагчийн үүдэнд боол болон зарагдаж үүрийн гэгээнээс үдшийн харанхуй хүртэл тасаршгүйгээр үргэлжлэн хатуу бэрх ажлыг яс махаараа тулж байгаа Цэцэг мөн билээ (Ч.Чимэддорж, Шар мөрний долгион).
  • яс махтай нь хэлэлцэх: занчиж шийтгэх: Их ууртай. Суран бүс бариад л яс махтай хэлэлцэнэ шүү дээ.
  • яс нимгэрэх: өтлөх гэсэн ёгт дүрслэл: Хадан яс минь нимгэрч, хар цус минь шингэрч, хайрхан бие минь өтөлсөн тул... (Заяын Гэсэрийн тууж)
  • яс нь чангарах: хүн, амьтны өсөж өндийх, нас бие гүйцэх: Хүүгийн минь яс нь чангараад булчин шөрмөс сууж, гордойж гөрдийгөөд өссөн дөг өө.
  • яс өндөлзөх: үхсэн хойноо муугаар хэлэгдэх: Эмээгийн минь яс өндөлзөж, өвөөгийн минь сүнс гаслах байгаа даа.
  • яс өндөлзүүлэх: нас барсан хойно нь муу хэлэх: Эцгийнхээ амьдад нь бүү хэл, үхсэн хойно нь ясыг нь өндөлзүүлэхгүй байх ухаан чамд байх л сан (З.Баттулга, Хөх тэнгэр).
  • яс сайт яван чангарах: эрчтэй, хүчтэй, итгэлтэй: Яс сайт яван чангарна гэгчээр түүний ур чадвар сайжирсаар 2008 оны сүүлчээр Францад болсон Дэлхийн цомын ээлжит цувралд манлайлсан түүхтэй.
  • яс үс шижигнэх: айх, жигших: Нуруугаар хүйт дааж, яс үс шижигнээд аймаар байсан. Айсандаа өмдөндөө шээх шахсан.
  • яс хавталзах/хавтайх/хотойх: айх эмээх, халшрах, ичих зовох, орох байх газраа олж ядах: “Янжингийн нэр гараад ирэх вий” гэж Жамсран яс хавталзаж суусан бөгөөд одоо яг тийм байдалд оров бололтой (Ч.Чимид, Хавар намар). Танай “Матар” сэтгүүлд дутагдал гаргасан хүнийг мөн яс махыг нь хавтайтал шүүмжлэх юм (Ц.Дамдинсүрэн, Чөтгөр).
  • яс хаях: хов зөөх, эв түнжин муутгах, хэрэлдүүлэхийн төлөө арга мэх хэрэглэх: Тэгээд л Батмөнх охин хоёрын минь хооронд яс хаяж үймүүлж байна (С.Лочин. Сэтгэлийн өнгө). Хүн, олны хуран цугласан газар юмны түрүүнд өлөлзөн өндөлзөн буруу зөвгүй муйхардан, идэвхтэй хүний тоонд орчихсон, бусдын хооронд яс хаяхдаа гойд авьяастай зарга зальхайд мөчөөгөө өгдөггүй хүн (С.Эрдэнэ, Шагнал).
  • ясаа амраах: биеэ зовоохгүй байх, амрах: Муу хөгшин минь санаагаа ч амрааж, ясаа ч амрааж сайхан л буцлаа даа! (Зүүд ба улаан нулимс). Бид ч гэсэн хөгшин ясаа амраая даа гэж Батбаяр сүүлийн удаа малаа эргэж үзэв (Б.Ринчен, Үүрийн туяа).
  • ясаа ивэх: газар доор орших: Өвөг дээдэс минь ясаа дор нь ивсэн өндөр их оронд минь санаархваас заяа чинь дутна (Б.Лхагвасүрэн, Хил дээр бичсэн шүлэг).
  • ясаа тавих: оршуулах, үхэх: Бид энэ энгэр дээр ясаа тавих байв (Л.Түдэв, Уулын үер). Ай, ийм газар ясаа тавихад яах вэ гэж тагнай ташив. (Д.Урианхай, Тайгын цагаан хус).
  • ясаа хээр хаях: үхэх гэсэн ёгт хэллэг: Ямаатын ууланд сүм байгуулан ямандаг бурхан бүтээсэн гээд чи ясаа хээр хаяхгүй байж чадна уу? (Д.Өргөн, Шагдар солиот).
  • ясаа цайх: зовлон эдлэх, тамаа цайх: Худал явбал яс цайх.
  • ясаа цайтал хүлээх: үхтлээ хүлээх: Чамайг эргэн ирнэ ээ гэж ясаа цайтал хүлээж мэднэ.
  • ясан овоо босгох: хүн амьтныг үй олноор хөнөөх, хядах: Хүмүүс хоорондын эв эвдсэн дайсагнал, эцэс төгсгөлгүй эвдрэл цусан гол урсгаж, ясан овоо босгосныг үеийн үед мартах учиргүй.
  • ясан хэдрэг: (мууш.) туранхай: Сайхан бүсгүй юу, ясан хэдрэг үү? Сайхан бүсгүй оролцуулах хэрэгтэй гэхээр ясан хэдрэг юмнууд цуглуулахаараа яадаг байна аа!
  • ясан хэдрэг болох: (мууш.) маш туранхай, нэн эцэнхий болох: Морио эмээлтэйгээ ирснийг дуулаад нэг талаар баярлавч, цусан муу адсагыг зунжингаа хонинд унуулж, ясан хэдрэг болгох юм хуна, тэгээд сүүдрээсээ үргээд тонгочиж байхыг нь харъя гэж аман дотроо хараал тавив (Л.Чойжилсүрэн, Морин төвөргөөн).
  • ясанд шингэх: асар гүнзгий нөлөө үзүүлсэн зүйл ба мөн түүнийг чээжнээ хаданшуулах: Аав ээжээсээ уламжлан дагаж мөрдсөн хийгээд ясанд шингэсэн зүйл болохоор би эсэргүүцэж чадашгүй нь ээ.
  • ясны хөлс гарах: а. ядаргаа тайлагдах, хамаг биеийн хөлс шахрах: Эмээгийн минь хийцтэй цай ясны хөлс гаргаад хамаг ядаргаа тайлдаг шидтэй л гэж мэд. б. айж хэлмэх буюу тамирдаж муудахад хүйтэн хөлс гарах: Зогс гээд л хэлэхээр чинь оройн үс өрвөсхийн босож, ясны хөлс гарах шиг л болсон.
  • яст мэлхий шиг: удаан, хойрго: Зам ангийн залуус ажлаа хурдлуулмаар л санагдах юм. Зуны гурван сар яст мэлхий шиг удаан ажиллаж, тэгээд хонь хагалж идээд байвал юу юугүй намар хаяанд ирэх нь байна.
  • ясыг нь сорих: тарыг нь үзэх, шалгах: Ясыг нь сорих гэж их л олон удаа оролдлого хийсэн. Цаад санааг нь таниагүй л бололтой.
  • ясыг нь цайлгах: алах: Тэр гэмт хэрэгтнийг шоронд хатааж, ясыг нь цайлгаж байж санаа минь амарна.
  • ясыг нь яйчих/яйлах/үйлэх: ихэд зодох, жанчих: Их том толгой гаргаад байгаарай. Ясыг чинь үйлээд хаячихна шүү
  • ясыг нь янгинуулах: сэтгэл санааг нь ихэд зовоох: Элдэв долоон юм сонсгож ээжийнхээ ясыг нь янгинуулахгүй л явах юмсан.

↑ найман ясанд хэлхсэн ↑ хоёр яс салах/хагацах ↑ цагаан яс ↑ явсан нохой яс зуух ↑ яггүй ясан толгой

Зөв бичих зүй

  • м.к.б
  • м.б яс (~ мах, ~ үндэс, ~ чанар) /~ын/ /~д/ /~ыг/ /~аас/ /~аар/ /~тай/ /~руу/ /~аа/ о.тоо /~ууд/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

YesO - Yesoa


Товчилсон үг

Хуучирсан үг