эх

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Нэр үг

Өөрийн биеийг тээж төрүүлсэн эмэгтэй болон эмэг эх; юмны тэргүүн, дээд тал, ахлах зүйл

Үгийн гарал

“А-ка”-гийн “а” нь “э”-тэй, “к”-гийн арын “э” нь “и”-тэй тус тус сэлгэн, “экэ” /эх/, “эки” хэмээх “эхний анх түрүүн” утга бүхий үг бүтээж, уг бодит юмын салаа салдар бүхий олон юмсын эх дүр төрхийг адилтган сэтгэхүйн хүчээр тэмдэглэх болсон байна.

Нэршсэн үг

Төрүүлсэн эх:тээж төрүүлэн, өсгөн бойжуулсан эх Нагац эх: эхийн төрлийн эх Хадам эх: ханилсан эр эм хоёрын эрийн эх нь эмэгтэйд, эмийн эх нь эрэгтэйд хадам болно Эмэг эх: өөрийн эцэг эхийн эх Хөтөлт эх: тээж төрүүлээгүй боловч хөхөө хөхүүлж өсгөсөн эх Хойд эх: төрсөн эхийн дараа, төрсөн эцэгтэй ханилсан эх Өрлөг эх: олон хүүхдийг өсгөж хүмүүжүүлсэн хүндэт эх Эх баригч: эх барих ухаан мэргэшсэн хүн Эх барьсан эх: төрөхөд нь хүйг нь боож авсан хүн Эхийн алдар одон: олон хүүхэд төрүүлсэн ээжид олгох шагнал Эх мал: төл гаргадаг эх мал буюу төллөдөг мал:

Шилжсэн утга

Төрсөн газар, орон нутаг, улс: Эх дэлхий: манай гараг Эх нутаг: өөрийн төрж өссөн газар Эх орон: тухайн үндэстэн ястны он удаан жил суурьшсан, түүх соёл, аж амьдралын өлгий нутаг Эх оронч сэтгэлгээ: эх орноо гэсэн үзэл санаа байгаль эх Этүгэн эх: газар; өссөн төрсөн нутаг Айраг тараг зэрэг идээний исгэх хөрөнгө: тарагны эх (тараг бүрэх исгэхээр авч тавьсан хөрөнгө) Эх хөрөнгө /хорш./:идээ ундааны зүйлийг үүсгэн исгэхэд зориулсан эх; үйлдвэрлэл явуулах, арилжаа наймаа хийхэд үүсгэр болсон бэл мөнгө

Зүйр цэцэн үг

Эхийг нь эцээхгүй, тугалыг нь тураахгүй: хэнийг ч гомдоохгүй Эх сайтын охин ухаалаг, эцэг сайтын хүү цэцэн:эцэг эх сайтай хүн хүмүүжилтэй, ухаантай байдаг Эхийн зүү барьж сур ирэхийн үйл бүтнэ, аавын уурга барьж сур адуу мал өснө: ажил хөдөлмөр хийж сурах нь өөдөлж баяжихын эхлэл Эхийг нь эцээхгүй, тугалыг нь тураахгүй: хэнийг ч гомдоохгүй Эх сайтын охин ухаалаг, эцэг сайтын хүү цэцэн:эцэг эх сайтай хүн хүмүүжилтэй, ухаантай байдаг Эхийн зүү барьж сур ирэхийн үйл бүтнэ, аавын уурга барьж сур адуу мал өснө: ажил хөдөлмөр хийж сурах нь өөдөлж баяжихын эхлэл Эхийг нь эцээхгүй, тугалыг нь тураахгүй: хэнийг ч гомдоохгүй Эх сайтын охин ухаалаг, эцэг сайтын хүү цэцэн:эцэг эх сайтай хүн хүмүүжилтэй, ухаантай байдаг Эхийн зүү барьж сур ирэхийн үйл бүтнэ, аавын уурга барьж сур адуу мал өснө: ажил хөдөлмөр хийж сурах нь өөдөлж баяжихын эхлэл

Хоршоо үг

Голын эх: усны ундрага үүсэх газар
Эх үлгэр: анхны загвар
Эх үсэг/хуучирсан үг хэллэг/: монгол хэлний долоон эгшиг үсэг
Эх ноорог: зохиогчийн анхнын ноорог
Эх бичиг: зохиол бүтээлийн хамгийн анхны хувилбар, гар эх
Эх гаргах: бичиг зохиол зэргийг анх үүсгэн зохиох, тогтоох; юмыг үлгэр дууриал болгох зорилгоор анхны загварыг гаргах
Эх зохиогч: бичиг зохиолын үүсгэлийг гаргадаг хүн
Эх компани: олон салбар компаниудыг үүсгэн бий болгосон анхдагч байгууллага
Эх ноорог: анхны навтраг
Эх татах: юмыг үйлдэх, зохиох, байгуулах зэрэгт өөр зүйлээс жишээ дүрэм болгож дуурайн авах
Эх хүү: анх хөлсөлсөн зээлдсэн мөнгө, түүний хөлс;бичиг зохиол, зураг хөрөг, зэргийн юмны анх дуурайх үлгэр, загвар болгосон зүйл, түүнийг дуурайлган буулгасан хуулсан зүйл хоёрыг хавсран нэрлэх нэр,
Гэрээний эх: гэрээ хэлэлцэл хийхэд загвар болгох бичиг баримт
Эх булаг/хорш./ эх үүсвэр
Эх сурвалж/хорш./: түүхийн сурвалж мэдээ; тухайн зүйлийн тухай мэдээ хэлж өгөх нь
Эх үүсвэр/хорш./: уг гарвал, анхны үүсэл
Эх уурхай/хорш./: юмны уг үндэс
Эх адаг/хорш./: эхлэл төгсгөл,
Эх адаггүй/хорш./: эмх замбараагүй; эцэс төгсгөлгүй
Эх зах/хорш./: юмны эхлэл; ахмад
Эх захгүй: дэс дараагүй, хүмүүсийн их багын хоорондын харилцааны ёс журамгүй нь
Эх сүүл/хорш./: юмны эхлэл төгсгөл
Эх сүүлгүй: эмх замбараагүй, учир зүйгүй
Эх толгой/хорш./: юмны эмх замбараа, эхлэл төгсгөл
Эх эсгий: эсгий хийхэд анхны зулхайг зулахад түшиг дэвсгэр болгож дэвссэн эсгий, эсгийний эх ч гэдэг.
Эх хэмжээ: юмыг хэмжихэд үндэс болгосон хэмжигдэхүүн, яг эх хэмжээгээрээ байгаа нь энэ.

Язгуураас үүсэлтэй үг

Эхлэгч: - эхлэх үйлийг гүйцэтгэгч.

- хөгжим /модоор хийдэг, хэлбэр нь дөрвөлжин суулга хувин мэт, дээд тал нь өргөн доошоо цухал, гурван талын нь хавтгай мод дундуураа гүдгэр, нэг талын нь хавтгай мод голдоо нүхтэй түүнээс цохиурыг нь өлгөдөг цохивор хөгжмийн зэмсэг/

Эхлэл: - юмны уг үүсэл
Эхлэл үүсэл /хорш./: юм үүсч, хөгжиж буй нь
Эхлэх/үйл./: юмны анх үүсэх

- Эх хөрөнгийг бусдаас залж айраг исгэх, өрөх бүрэх; - Бичгийн эх ноорог үйлдэх, зохиол бүтээлийн эхийг тоймлон гаргах

Эхэлбэл дуусгах хэрэгтэй, эрвэл олох хэрэгтэй/цэцэн./: эхэлсэн юмаа дуусгаж сур
Эхлээр/тэм./: саалийн үед төл малыг эхийг нь дагуулж тавих:
Эхлээр нь тавих: төл малыг эхтэй нь хамт бэлчээрлүүлэх
Саахалт эхлээрийн арга: төл малыг бэлчээрт гаргалгүй, эхтэй нь хамт гэ¬рийн ойролцоо бууцанд сэлгүүлэн маллаж, төл бойжуулах нэгэн арга
Эхнэр/нэр./: - ураг холбосон эмэгтэй
Эхнэргүй: гэргийгүй
Эхнэр нөхөр/хорш./: гэр бүлийн хүмүүс
Эхнэр хүүхэд/хорш./: ураг холбосон эмэгтэй түүнээс гарсан хүүхэд
Эхнэр нөхөр хоёр, эрүү толгой хоёр/цэцэн./: эхнэр нөхөр хоёр салшгүй холбоотой болдог.
Нөхөрт холбосон эхнэр: хүний гэргий болгохоор эцэг эх нь хоорондоо тохиролцсэн эмэгтэй /урьдын цагт нөхөрт холбосон бөгөөд эхнэрийн тэмдэг зүүснийг нь:/
Эхсэг/тэм./: эхдээ дотно.
Эхүүдэл/нэр./: зэрлэг хушны модны дурс навчийг нунтаглан ус хольж голын усанд хийж, загас хордуулах бэлдмэл

- эмийн зүйлийг найруулж, усанд ор¬хиж загас эмчлэх бэлдмэл.

Эхүүдэх/үйл./: хэтэрхий эхүүн болох, хэтэрхий эхүүн учир тохиромжгүйдэх.
Эхүүн /тэм./: зургаан амтны нэг, хэлний эрхтний сэрэхүй мэдрэлд сэрүүн бөгөөд эгдүүцэм хатан амт
Эхүүн ногоо: саванд удаан дарснаас гашилж муухай амт орсон ногоо
Эхэвч/нэр./: урт олом.
Эхэлбэр/нэр./: өвөлжөө бууцны анх үүсгэн байгуулж байсан хуучин буйр
Эхэлбэр бууц: ашиглаж хэрэглэж байсан анхны бууц

- худаг усны элбэг сайн нь: эхэлбэр худаг (ундарга сайтай худаг)

Эхэлжиргэнэ/амьт./: Хошуу цайвар, толгой нь харавтархан, нүд нь шархан, биеийн ар улаан, жигүүртээ сэвхтэй, өвөггүй, богширгын намын нэгэн зүйл шувуу.
Эхэлмий: эхэлбэр
Эхэлмэр/тэм./: эрт, анх түрүүнд тугалласан үнээ, хургалсан хонь
Эхэлмэр хонь: хамгийн эрт төллөсөн хонь
Эхэр татах/хорш./: амьсгаагаа дотогш нь хүчтэй авах
Эхэр татан уйлах: амьсгалаа дотогш хүчтэй татан, хоолойгоо дуугаргаж мэгшин уйлах
Эхших/үйл./: айраг тараг исч хөрөнгөших.