цагаан

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[ʦaǧa:n] (чаган)


Үгийн утга

цагаан тэм 1Харын эсрэг өнгө, цас шиг өнгө: цагаан алаг (цагаан дээр ондоо өнгө хольцолдсон зүсэм), цагаан алим урга. (өндгөн хэлбэр өргөн навчтай, цагаан цэцэгтэй, ногоовтор, шаравтар шүүслэг жимстэй тураг мод, жимсийг нь идэж болно), цагаан алт (а.хими. химийн мабод; б.мөнгөн цагаан өнгөтэй, үнэт металл, гоёл чимэглэл, цахилгаан техникт хэрэглэнэ), цагаан аран урга. (уул өвс), цагаан арслан домог. (домогт гардаг, өнгө цагаан нэг зүйл гөрөөс; цастын цагаан арслан), цагаан архи (тариагаар нэрж үйлдсэн нэгэн зүйл хатуу архи), цагаан арьстан (голдуу Европ, Америк, Азийн баруун болон өмнөд хэсэгт амьдардаг дэлхийн гурван том арьстаны нэг нь), цагаан бөөм анагаах. (хүн амьтны цусны бөөм, бие махбодыг хамгаалах үүрэгтэй), цагаан бурхан/цагаан цэцэг цээр. (бодоо өвчин), цагаан буурал (цагаан зүсэм дээр улбар сор бүхий морины зүсэм), цагаан будаа (тутарга), цагаан бүрээ (дун), цагаан гэгээ (үүр тэмдэгрэх үеийн, үдшийн харанхуй болохын өмнөх гэгээ), цагаан дар-а эх шашин. (хорин нэгэн дар-а эх бурханы нэг, цагаан дар-а эх бурхан нь элдэв аюул зовлон, өвчин зэтгэр, үл зохилдох зүйлс бүгдийг арилгаж, хүссэн хэрэг бүтэж, аз жаргал, нас буяныг арвижуулдаг хэмээдэг), цагаан идээ (монголчууд малынхаа сүү шимээр боловсруулсан зүйл зүйлийн идээний ерөнхий нэр, цагаан идээнд: өрөм, зөөхий, шар тос, цагаан тос, бяслаг, ээзгий, ээдэм, тараг, айраг, шимийн архи гэх мэт олон төрөл зүйл багтдаг), цагаан лаа (цагаан лад хорхойн ялгаруулдаг хялбар хайлдаггүй, лаа шиг эд, лаа болон үрлэн эмийн бүрхүүл хальс мэтийг хийнэ), цагаан лавай хөгжим. (хатуу бүрхүүл нь цав цагаан өнгөтэй далайн дунгийн нэг зүйл, дун), цагаан мах (хошгиногны гадна үзүүр), цагаан мах урвах (хошгиногны дотор салст үе суларч, урван гараад цухуйх эмгэг), цагаан мод хаях тогл. (цүү хаях, монголчуудын уламжлалт тоглоом), цагаан мөгөөрс биезүй. (хоолойн мөгөөрс), цагаан мөнгө (а.мөнгөөр хийсэн зоос; б.ембүү, цалин, гулдмай мөнгө), цагаан нүд (а.нүдний цэцгийн гаднах цагаан хэсэг; б.шилж. хүнийг хялайн харах эвгүй харц), цагаан нэхий (өнгө будганд оруулаагүй хонь ямааны арьс), цагаан өвгөн шашин. (а.цамын дүр, Цагаан өвгөн буюу Лхачинцэрэнг байгалийн юмс, үзэгдэл, мал сүргийн эзэн гэж монголчууд эртнээс шүтэж ирсэн бөгөөд Цагаан өвгөнийг хүнд аз жаргал, баяр баясгалан, урт удаан нас хайрлаж, амьдралыг тэтгэгч болгож цамд гаргадаг; б.аргын улирлын сүлд модны наадам дээр гардаг жүжгийн өвгөн), цагаан өдөр зурхай. (тэнгэрийн эшийн арван өнгийн долдугаар болох “цагаан”-д тохиолдох өдөр), цагаан салхи (хуурай зөөлөн салхи), цагаан сам (буудайн гурилыг давстай усаар зуурч нарийн болгон сувиад, ороон мушгиж тосонд чанаж болгосон нэг зүйл идээ), цагаан самсаа (зээрний сүүлний хоёр хажуугаар ургасан үс), цагаан сар (а.зурхай. сарны зурхайн ёсны жилийн эхний сар, хаврын тэргүүн сар; б.Монголын уламжлалт төр ёсны их баяр), цагаан саарал (адууны цагаан цайвар өнгөтэй зүсэм), цагаан үүр (далайн хөвөөний хад чулууны завсар барьдаг алтгана урачийн үүр: далайн замгийг авчирч барьдаг бөгөөд тэр нь үнэт идээ, эмд орно), цагаан торго (цагаан өнгөтэй торго), цагаан сүлд (есөн хөхөлт цагаан сүлд буюу монгол улсын төрийн үйлс ариунаар мандан бадрахын бэлгэдэл төрийн сүлд), цагаан тамга (үсгийг нь хонхойлж сийлсэн учраас дарахад үсэг нь цагаан гардаг тамга), цагаан тамхи (хуурай навчин тамхийг хүжийн үнс зэрэгтэй найруулсан хамрын тамхи), цагаан тан (ману, гандигаар, лидэр, гажаагаар найруулан хийдэг, халуун өвчин, цайвар бор бадган, цусан халууныг арилгах үйлдэлтэй хэмээн, ус, цай, шөлөнд чанаж уудаг тан), цагаан тос (өрөм зөөхийг хайлж, шар тосын нь авч үлдсэн цөвөнд ээзгий хольж боловсруулсан цагаан идээ), цагаан төмөр (цайрласан төмөр), цагаан тугалга хими. (а.химийн махбод; б.зөөлөн болоод хялбар давтагдах мөнгөлөг цагаан өнгө бүхий төмөрлөг, юм гагнахад хэрэглэнэ), цагаан тугалгадах (ган, зэс, гууль зэрэг төмөрлөг эдлэлийн гадаргад цагаан тугалгыг хайлуулан түрхэх, хайлуулсан тугалганд дүрэх), цагаан уураг (өндөгний шарын гадуурх цэгээн зүйл), цагаан хадаг (монголчуудын цагаан сараар хүнтэй золгохдоо барьж явдаг, хүнд бэлэг болгож өгдөггүй, сийрэг цагаан самбай хадаг), цагаан хоолой (а.биезүй. мөгөөрсөн хоолой; б.шилж.хуучир. дуу чангаруулагч, өсгөгч хоолой: цагаан хувьсгал (махны хэрэглээг багасгах, эрүүл мэндэд тустай төрөл бүрийн амин дэмээр баялаг сүү цагаан идээг өргөн хэрэглэхийг уриалсан хөдөлгөөн), цагаан цогц анагаах. (цусны цагаан бөөм), цагаан цэнхэр (цайвар цэнхэр өнгө), цагаан цэцгий (хүн амьтны хар нүдний гаруурх цэгээн хэсэг), цагаан шороо (а

өнгөтэй шороо; бцэрд), цагаан шүлэг (шүлэглэсэн жүжгийн зохиолд гол төлөв таван өлмийт ямба хэлбэрээр тохиолддог шүлэг), цагаан шүүдэр (намрын дунд сард буусан чийг), цагаан эд (голдуу мэдрэлийн эсээс бүрдсэн тархи, нугасны цагаан хэсэг), цагаан эрээн өнгө (цагаан дээр өөр өнгийн толбо бүхий өнгө), цагаан юм анагаах. (эмэгтэй хүний умайн хүзүү, үтрээний салст дахь булчирхайн шүүрэл өтгөрөх эмгэг), гэгээн цагаан өдөр (өдрөөр, тунгалаг сайхан өдөр), ертөнцийн гурван цагаан аман зох. (өсөхөд шүд цагаан, өтлөхөд үс цагаан, үхэхэд яс цагаан), хөнгөн цагаан (хялбар давтагдах, чанар хөнгөн, мөнгөлөг цагаан өнгөтэй төмөрлөг), хар цагааны газар (нүдэнд хар цагаан гэж ялгагдах зайтай газар), цагаан зуд (цасанд автаж, өвч бэлчээргүй болсон гамшиг), цагаан өмсгөл (а.одоо үеийн бэлбэсрэлийн хувцас; б.хуучир. Монголчуудын цагаан сараар өмсдөг хувцас), цагаан монгол (Хөхнуурын монголчуудын өөр нэр), цагаан шуурга (цас хийсгэн бужигнуулах салхи), хар цагаан хорш. (эсрэг утгатай хоршоо үг), цагаан цэгээн хорш. (цайвгар, цийлгэр өнгө), гэгээн цагаан хорш. (а.ариун цагаан; б.гэрэлт өдөр), цагаан барс зурхай. (хорин найман одон гэрийн өрнө зүгт орших долоон гэрийн ерөнхий нэр), цагаан баавгай амьт. (умард мөсөн далайд оршдог, цагаан зүс бүхий, хар хамар, тавагтай нэгэн зүйл өтөг), цагаан галуу амьт. (толгойдоо цагаан чандартай, сүүлний нь үзүүр цагаавтархан, загас барихдаа сайн, нэгэн зүйл шувуу), цагаан гургуул амьт. (эрэгчний нь өвөг, элгэн бие хар, ар тал нь цагаан, хар судалтай, сүүлний өд урт цагаан, эмэгчний нь бүх бие шар ногоон өнгөтэй нэг зүйл гургуул шувуу, хятадын өмнөд хэсгээр оршино, дэлхийд алдартай гоё шувуунд тооцогддог; цагаан хараа; ухаант цагаан шувуу), цагаан зарам амьт. (урт нь нэг сөөм, бие моголцогхон, ам бяцхан, өөш дэгээнд хялбар баригддаг нэгэн зүйл загас), цагаан дэглий амьт. (өд цагаан, хөл хүзүү урт, усны хөвөөгөөр оршиж, загас жараахай зэргээр хооллодог нэг зүйл шувуу), цагаан зээр амьт. (Монгол орны тал хээрийн бүс нутагт байдаг, цайвар шаргал зүстэй, өвс ихтэй бэлчээр дагаж олноороо сүрэглэн явдаг, туруутан баг, тугалмайтныхан овгийн амьтан), цагаан ирвэс амьт. (бүхэл бие нь цайвар бор, хажуугаараа бүдэг хар бидэртэй, сүүл урт, хүйтэн оронд амьдардаг нэгэн зүйлийн ирвэс), цагаан тэмээ амьт. (говь цөл, хээрийн бүсэд түгээмэл тархсан, бие бор, шар өнгийн хигтэртэй, хар алаг зүстэй, жижиг шавжаар хооллодог нэг зүйл аалз), цагаан могой загас амьт. (өнгө шаравтархан, могойтой төстэй, хайрсгүй нэгэн зүйл загас), цагаан өтөг амьт. (мөсөн далайн захаар орших өнгө цагаан, загас зэрэг далайн амьтныг барьж иддэг, нэгэн зүйл том өтөг; арьс, мах ба өөхийг нь ашиглахын тул агнана), цагаан сэлүүрт халим амьт. (далайн халимнаас багахан, зоо цэнхэр, хэвэл цагаан, цэнгэг усанд амьдардаг нэг зүйл халим), цагаан тогоруу амьт. (өнгө цагаан, нүд нь цайвар шар, хошуу улаавтар, хөл улаан нэгэн зүйл тогоруу), цагаан тотиг амьт. (хүзүүндээ шар чандартай, жигүүр сүүл нь хар боловч үзүүр цагаан, нэгэн зүйл шувуу), цагаан туулай амьт. (чандага), цагаан үнэг амьт. (өнгө цагаан, бие нь жирийн үнэгнээс арай бага, үс нь зун буурал, өвөл цагаан болдог, умард туйлд байдаг нэгэн зүйл үнэг), цагаан хорхой амьт. (өнгө цагаавтар бөгөөд хавтгай, хүн, амьтны гэдэсний хөндийд шимэгчлэн амьдрах хорхой), цагаан хөмсөг амьт. (а.шар цэгцгийгээс томхон, бие толгой улаавтархан, үргэлжлэн дуугарах нэгэн зүйл бялзуухай; б.нүдний цэцгий нь улаавтархан, хөмсөг цагаан, хошуу харавтар, жигүүр эрээн, хөл нь шар, нэгэн зүйл бялзуухай), цагаан хилим амьт. (бие урт, ар нь үнсэн хөх өнгөтэй, өвөр тал нь цагаан, ам их, богинохон хос сахалтай, хайрсгүй нэг зүйл загас, голдуу гол мөрөнд амьдарч, хаварт мөрний урсгалыг сөрөн явж өндөглөнө), цагаан хэрэм амьт. (зүс цав цайм цэгээн нэг зүйл хэрэм, арьсаар нь хүрэм зэрэг хувцас хийнэ), цагаан чойрон амьт. (хошуу, хөл урт, хүзүү, толгой улбар хүрэн, ар цээж нь боровтор, нуур намагт оршиж, загас жараахай, хорхой шавжаар хооллон амьдарна, өдийг нь гоёлд хэрэглэнэ), цагаан шаазгай амьт. (40 см. орчим урт биетэй, хошуу шовх, толгой хар, бие нь хөх саарал, жигүүр, сүүл нь цэгээн нэг зүйл шувуу, ихэнхдээ айлын ойролцоо амьдарч, модонд үүрээ засна), цагаан элгэт хараацай амьт. (гэрийн хараацай), цагаан эрвээхэй амьт. (өдрийн эрвээхэйн овгийн, цагаан шар, улаан шаргал, хар цоохор зүстэй, төөлүүр нь ногоон алаг, ихэнхдээ тачирхан хигтэрээр хучигдсан байдаг нэг зүйл эрвээхэй), цагаан ямуу амьт. (урт нь дөрвөөс таван хуруу, өнгө цагаавтархан, бараан бидэртэй, хайрсгүй, мөрөн голд орших нэгэн зүйл жижиг загас), цагаан ятуу амьт. (өвлийн цагт бие нь дун цагаан, хөлийн шилбэ, савар нь өтгөн өдөөр бүрхэгдэж, зун бор цоохор болдог,


'

'

'


Шилжсэн утга

  • хүнийг хялайн харах эвгүй харц
  • хуучир

Холбоо үг

  • цагаан алаг - цагаан дээр ондоо өнгө хольцолдсон зүсэм
  • цагаан алим урга. - өндгөн хэлбэр өргөн навчтай, цагаан цэцэгтэй, ногоовтор, шаравтар шүүслэг жимстэй тураг мод, жимсийг нь идэж болно
  • цагаан алт - а.хими. химийн мабод б.мөнгөн цагаан өнгөтэй, үнэт металл, гоёл чимэглэл, цахилгаан техникт хэрэглэнэ
  • цагаан аран урга. - уул өвс
  • цагаан арслан домог. - домогт гардаг, өнгө цагаан нэг зүйл гөрөөс цастын цагаан арслан
  • өрөм, зөөхий, шар тос, цагаан тос, бяслаг, ээзгий, ээдэм, тараг, айраг, шимийн архи гэх мэт олон төрөл зүйл багтдаг
  • цагаан лаа - цагаан лад хорхойн ялгаруулдаг хялбар хайлдаггүй, лаа шиг эд, лаа болон үрлэн эмийн бүрхүүл хальс мэтийг хийнэ
  • цагаан лавай хөгжим. - хатуу бүрхүүл нь цав цагаан өнгөтэй далайн дунгийн нэг зүйл, дун
  • цагаан мах - хошгиногны гадна үзүүр

Хоршоо үг

  • хүнийг хялайн харах эвгүй харц
  • хуучир


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

ЭНХИЙН ЦАГААН ТАГТАА хэл. гэм зэмгүй хүн О. белый голубь (энхийн цагаан тагтаа) - Энэ улс төрч улсын хөрөнгө мөнгө завшаагүй гэж энхийн цагаан тагтаа шиг үг хэлж байгаад нь хүмүүс дургүйцэж байв. - Хээл хахууль авч өгч байсан энэ хүн одоо энхийн цагаан тагтаа болж үг хэлж байгаа нь инээдтэй юм.

Зүйр цэцэн үг

Хэвшмэл хэлц

Царс мод цартай Цагаан будаа өлтэй



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

  • м.к.б цагаан тэм. 1. (өнгө) ~ будаа, ~ архи 2. (бартаа саадгүй) ~ зам 3. шилж. (сайхан сэтгэл) ~ сэтгэлтэй хүн, цагаахан 4 (махгүй хоол) ~ хоол
  • м.б цагаан (~ өнгө) /~втар/ /~втардуу/ /~втархан/ /~дуу/ Cegee /~дуухан/ /~хан/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

Cennea


Товчилсон үг

Хуучирсан үг

  • дуу чангаруулагч, өсгөгч хоолой: цагаан хувьсгал - махны хэрэглээг багасгах, эрүүл мэндэд тустай төрөл бүрийн амин дэмээр баялаг сүү цагаан идээг өргөн хэрэглэхийг уриалсан хөдөлгөөн
  • Монголчуудын цагаан сараар өмсдөг хувцас