цаг

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[ʦag] (чаг)


Үгийн утга

цаг нэр 1гүн ух. Үргэлжид хөгжих материйн орших ахуйн бодот хэлбэр: цаг цагаараа байдаггүй цахилдаг хөхөөрөө байдаггүй цэцэн. (юм үргэлж хувирч өөрчлөгдөж, хөгжиж байдаг); 2Хугацаа, үе: цаг алдах (хугацааг дэмий өнгөрөөх), цаг барах (а

хугацаа үрэх; бцагийг үр дүнгүй өнгөрөөх), цаг бус/цаг бусаар (зуурд, зуурдаар), цаг бүхэн (хугацаа бүхэн), цаг зуурын (түр зуурын), цаг нөгчөөх (а.цагийг дэмий өнгөрүүлэх; б.ажил хэргийг хойшлуулах, цалгардуулах), цаг улирлын арга (жил, сар, хоногоор цаг хугацааг бодох арга, аргын, билгийн, арга билгийн улирал гэж байх ба аргын улирал нь дэлхийн бөмбөрцөг нарыг бүтэн нэг тойрох хугацааг нэг жилээр бодож, энгийн жилийг 365, өндөр жилийг 366 хоногоор тогтоон, нэг жилийг арван хоёр сар болгон хуваана), цаг цагт нь (тухай бүрд нь) цаг тухайд нь (хугацаанд нь), цагаа олох (яг онож, хугацаандаа), цагийн байдал (тухайн үеийн нийгмийн ерөнхий төлөв), цагийн хуваар (ажиллах, амрах, сурах цагийг заасан хүснэгт), хам цаг хэл шинж. (а.тодорхой цаг үе; б.орчин цаг, орчил цаг), цаг агшин хорш. (цаг хугацаа, цаг үе), цаг төр хорш. (тухайн цаг үе, төр засаг), цаг улирал хорш. (жилийн дөрвөн улирал), цаг үе хорш. (цаг хугацаа болон тухайн он цаг), цаг хугацаа хорш. (өдөр хоног, сар, жил), цаг хүч хорш. (цаг хугацаа, хүн хүч), цаг хэмжээ хорш. (хэмжээ хугацаа), он цаг хорш. (цаг хугацаа), цаг мөч хорш. (цаг хугацаа); 3зурхай. Нарны зурхайн ёсны нэг өдөр шөнийг 24 хуваасны нэг хувь, цагт 60 минут багтана: монгол цаг тооны бичиг (МЭӨ III зууны үед Хүннүчүүд зурхайн самбар хэрэглэж байсан бөгөөд хожим 840-өөд оны үед арван хоёр жилийн давтамжтай, жаран жилийн цаг улирлын тооны бичигтэй байжээ), цаг тооны бичиг (тэнгэрийн эрхэсийн харагдах хөдөлгөөнд тулгуурлан урт удаан хугацаа тоолох тогтолцоо, нарны жил /аргын/-д үндэслэсэн нарны цаг тооны бичиг хамгийн их дэлгэрчээ, харин Ази, Дорно дахины орнуудад голдуу сар-нарны цаг тооны бичгийг хэрэглэж ирсэн бөгөөд энэ нь сарны мөчлөгийн солигдолтыг од зүйн жилийн эхтэй тохируулдаг байна), долоон цаг (өглөөний долоон цаг), цаг нөгцөөх (а.цагийг хий дэмий өнгөрөөх; б.ажлыг хойшлуулах), цаг үрэх (цаг гарздах), өдрийн цаг (өдөр, гэгээтэй болсон үе), шөнийн цаг (шөнө, харанхуй болсон үе); 4зурхай. Зурхайд жил, сар өдөр цагийг арван хоёр амьтнаар нэрлэх агаад хуучин монгол тоололд нэг хоног арван хоёр цагт хуваагдана, нэг цагт 8 мөч буюу 120 минут багтана, одоогийн хоёр цаг нь нэг цаг болно: хулгана цаг (23 цаг 40 мин. - 01 цаг 40 мин.), үхэр цаг (01 цаг 40 мин. - 03 цаг 40 мин.), бар цаг (03 цаг 40 мин. - 05 цаг 40 мин.), туулай цаг (05 цаг 40 мин. - 07 цаг 40 мин.), луу цаг (07 цаг 40 мин. - 09 цаг 40 мин.), могой цаг (09 цаг 40 мин. - 11 цаг 40 мин.), морин цаг (11 цаг 40 мин. - 13 цаг 40 мин.), хонь цаг (13 цаг 40 мин. - 15 цаг 40 мин.), бич цаг (15 цаг 40 мин. - 17цаг 40 мин.), тахиа цаг (17 цаг 40 мин. - 19 цаг 40 мин.), нохой цаг (19 цаг 40 мин. - 21 цаг 40 мин.), гахай цаг (21 цаг 40мин.- 23 цаг 40 мин.); 5Цаг, тоолол буюу өдөр шөнийн 24 цагийн хуваарь бүхий хэмжүүр, сад: цаг бичүүр (хугацааны богино тасалдлыг нарийн хэмжих, хоёр цагны заалтыг харьцуулдаг багаж: хугацааны тасалдлыг секундийн хэдэн арван мянганы хувь хүртэл нарийвчлалтайгаар тооцох боломж олгодог), цаг үзэх (а.цагийн хэм хэд болж буйг харах; б

сонирхох; вямар нэгэн үйл явдлыг эхлэхдээ зурхайн аргаар цагийн сайныг сонгох), цаг хоцрох (цаг тооллоос хоцорч явах), цаг түрүүлэх (цаг тооллоос түрүүлж явах), цагийн зүү (цагийн тоог заах зүү), цагны оосор (цаг зүүх оосор), бугуйн цаг (бугуйнд зүүх цаг), сэрүүлэгтэй цаг (зүүг тааруулан баадууг чангалбал шаардлагатай цагт сэрүүлэг, хонх нь дуугарах цаг), ханын цаг (хананд байх цаг), ширээний цаг (ширээн дээр байрлуулах зориулалттай цаг); 6Жилийн дөрвөн улирал: зун цаг (зуны улирал), намар цаг (намрын улирал), цагийн гачиг (зуд турхан, ган гачаал зэрэг байгалийн бэрхшээл), цаг агаар хорш. (цаг уур), цаг агаарын урьдчилсан мэдээ цаг уур. (цаашид цаг агаар хэрхэн өөрчлөгдөхийг шинжлэх ухааны үндэстэйгээр урьдаас шинжлэн гаргасан мэдээ), цаг улирал хорш. (а.жилийн дөрвөн улирал; б.жаг агаар), цаг уур хорш. (тодорхой нутгийн, тодорхой цаг хугацааны /хоног, сараар/ агаар мандалын байдал, байгалийн элдэв үзэгдэл), цаг уур судлал шилж. (дэлхийн агаар мандлын физик төлөв, тэнд явагдах физик үйл явцуудыг судалдаг ухаан бөгөөд үндсэн салбар нь агаар мандлын физик болно), цаг уурын алба (цаг уурын, тухайн цагийн байдлыг болон, үүсч болзошгүй хүндрэлийг хүн ам, улс ардын аж ахуйн төрөл бүрийн салбарт мэдээлдэг байгууллага), цаг уурын бичүүр цаг уур. (агаарын бөмбөрцөг, аэростат, нисэх онгоц, пуужингаар хөөргөдөг, задгай агаар мандлын даралт, температур, чийгшлийг автоматаар бичиж тэмдэглэдэг багаж), цаг уурын дагуул цаг уур. (агаар мандлын үүлшилт, үүлний тархалт, хөдөлгөөн, агаар мандал болон хөрснөөс цацарсан цацралыг тэмдэглэх, хэмжих, дэлхийн цаг уурыг судлах зорилгоор хөөргөсөн хиймэл дагуул), цаг уурын мэдээ цаг уур. (тухайн үеийн агаар мандлын байдлын тухай мэдээ), цаг уурын станц (дэлхийн гадарга, агаар мандалд болж байгаа үзэгдлүүдийг байнга шинжилж байх үүрэгтэй байгууллага), цаг уурын судлал шилж (агаар мандлын элдэв үзэгдэл, түүний явц байдлыг судалдаг шинжлэх ухаан); 7хэл шинж. Үйлийн хэзээ болсон, болж байгаа, болохыг илтгэх хэл зүйн ай: цаг заах үйл үг (үйлийн өнгөрсөн, одоо, ирээдүйн чухам алин болохыг заах үйл үг).


'

'


Шилжсэн утга

  • - дэлхийн агаар мандлын физик төлөв, тэнд явагдах физик үйл явцуудыг судалдаг ухаан бөгөөд үндсэн салбар нь агаар мандлын физик болно

Холбоо үг

  • цаг цагаараа байдаггүй цахилдаг хөхөөрөө байдаггүй цэцэн. - юм үргэлж хувирч өөрчлөгдөж, хөгжиж байдаг
  • цаг алдах - хугацааг дэмий өнгөрөөх
  • цаг барах - а.цаг хугацаа үрэх б.цагийг үр дүнгүй өнгөрөөх
  • цаг бус/цаг бусаар - зуурд, зуурдаар
  • цаг бүхэн - хугацаа бүхэн

Хоршоо үг

  • - дэлхийн агаар мандлын физик төлөв, тэнд явагдах физик үйл явцуудыг судалдаг ухаан бөгөөд үндсэн салбар нь агаар мандлын физик болно


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

Зүйр цэцэн үг

Хэвшмэл хэлц

Цай самрах тутам амт ордог Цаг өнгөрөх тутам үнэ ордог



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

  • м.к.б цаг нэр (1. ба 2. өөр өөрөөр хувилахыг анхаар!) 1. (эд) бугуйн ~, цагны: ~ны оосор, цаганд: хананы ~анд гэмтэл гарах, цагнаас: ширээний ~наас ёлтойх гэрэл, цагаар, о.тоо цагнууд 2. (хугацаа) ~ хугацаа хорш., ~ алдах, монгол ~ тооны бичиг, цагийн: ~ийн ажилбагш, цагт: машин ирсэн ~т л хөдлөх, цагаас: энэ ~аас эхлэн, цагаар, о.тоо байхгүй!
  • м.б цаг (1.~ хугацаа 2.ханын ~) /~ийн/ /~т/ /~ийг/ /~аас/ /~аар/ /~тай/ /~аа/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

Ce(


Товчилсон үг

Хуучирсан үг