толгой

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Дуудлага

[tolǧoi] (толугаи)


Үгийн утга

толгой I нэр 1биезүй. Хүн, амьтны биеийн эрүү гавал хоёроос бүтэх хүзүүн дээр тогтох эрхтэн: толгойгоо даах (а.нялх хүүхэд толгойгоо өндийлгөдөг болох; б.хүнд өвчтэй хүн өөрөө өндийн босч чадах), толгой дохих (зөвшөөрч буйгаа илэрхийлэн толгойгоо бага зэрэг урагш хойш хөдөлгөх), толгой дууганих (толгой эргэж мэнэрэн өвдөх), толгой дүнсийх (толгой өвдөх янзтай болох), толгой эргэх (а

дүйрч мэнэрэх; бухаан самууран төөрөх; в.зүг чигээ мэдэхгүй болох, зүг чигээ алдах), хүзүү толгой хорш. (хүн, амьтны толгой сээр хоёрын хооронд залган орших хэсэг болон эрүү гавлаас бүтэх тэргүүн хэсэг), эх толгойгүй хорш. (а.эх захгүй, эмх замбараагүй; б.эрээ цээргүй), толгой тархи хорш. (хүн, амьтны тэргүүн хэсэг болон түүний гавал дотор орших уурга тархи), толгой түрүү хорш. (а.хүн, амьтны биеийн толгой хэсэг; б.юмны эх, түрүү хэсэг), малгай толгой хорш. (хүний тэргүүн болон түүнд өмсөх өмсгөл), толгой дагз хорш. (хүний толгой болон толгойн арын хэсэг), толгой бие хорш. (хүн, амьтны эрүү гавал хоёроос бүтэх тэргүүн хэсэг хийгээд их бие), толгой сүүл хорш. (а.амьтны биеийн тэргүүн хэсэг хийгээд шувтрах үзүүр хэсэг; б.юмны эхлэл төгсгөл), толгой тэргүүн хорш. (а.хүн, амьтны их биетэй хүзүүгээр холбогдох тэргүүн хэсэг; б.толгойлогч, удирдагч, тэргүүлэгч), *толгой нь хамуурсан (бүтэлгүй, толгой нь эргэсэн), *толгой ганзагалах (а.урам хугарч уруу царайлан явах; б.унаан дээр үүрэглэн явах), толгой гашилгах (юмыг ихэд эргэцүүлэх, элдвийн юм бодох), *толгой даах (ямарваа ажил үйлийг бусдын дэмжлэггүйгээр өөрөө хийж чаддаг болох, биеэрээ хариуцаж чадах), *толгой дээр гарах (даврах, цаашлах, өөгших), *толгой дээр сандайлах (дарлах, дээрэлхэх), *толгой дээр цахиур хагалах (юм дуулгаж мэдэх авъяас чадалтай), *толгой дээрээ гаргах (давраах, өөгшүүлэх), *толгой мөрөн дээр байх (амьд явах), *толгой мэдэх (аливаа зүйлд өөрийн дураар бие даан хандах), *толгойгоо мэдэх (өөрийн явдлыг өөрөө мэддэг болох, юмыг ганцаараа бие даан шийдэх, бусдын зөвөлгөөгүй өөрөө шийдэх), *толгойгоо өргөх (а.толгойгоо дээш болгох; б.дарамт хавчилтаас салах), *толгой өвдөхгүй (огт түүртэхгүй, амархан), *толгой өөд татахгүй (уйгагүй, зав чөлөөгүй, ямар нэг зүйлд шамдан улайрах), *толгой өндөлзүүлэх (босч тэмцэхийг хүсэх, толгойгоо мэдэхийг хүсэх), *толгой руугаа ус хийх (өөрөө өөртөө гай зовлон тарих), *толгой тасдчих шахах (учир зүггүй аашилж загнах), *толгой хавчуулах (түр хоргодох, орогнох), *толгой хазайсан тийш (зүг чиггүй, хандсан чигтээ, зорьсон газаргүй), *толгой хандсан зүг рүү (толгой хазайсан тийш), *толгой холбох (а.шүлгийн мөрийг адил дуудлагатай авиагаар эхлэх; б.шилж. эр эм бололцох), *толгой хоргодох (түр зуур хоргодох, байрлах), *толгой хөөдөх (толгой цусдах), *толгой хяргах шахах (учир зүггүй аашилж загнах), *толгой цусдах (а.хэрэг төвөгт оруулж мэдэх; б.амь насанд хүрч мэдэх), *толгой эргүүлэх (а.төөрөлдүүлэх, үймүүлэх, самууруулах, учир нь олдохгүй зовоох; б.мунхруулах, муу юманд татан оруулах), *толгойг нь залгих (ойр дотны хүнээ үхэлд хүргэх), толгойг нь илэх (өөгшүүлэх, давраах, гэм бурууг нь хайцаалах), *толгойг нь мэдэх (захирах, хариуцах), *эх толгойгоо алдах (а.эмх замбараагүй болох; б.ах захаа мэдэхгүй болох; в.эрээ цээрээ алдах), *толгойгоо мэдүүлэх (бусдын эрхшээлд байх, бусдад захирагдаж байх, эрх мэдэлгүй болох), *толгойгоо шаах (ихэд гэмшин харамсаж өөрийгөө зүхэх, өөртөө бурууг өгөх), *толгойд хүрэх (алах), *толгойдоо булуу хураах (өөртөө гай тарих, гай дуудах), *толгойны үс (босох, арзайх) өрвийх (цочмог айдас хүрэх, айдас төрөх, хэрдхийн цочих), олгойтой үснээс их (маш олон, тоо томшгүй, маш их), *егзөр толгой (хашир хүн), *том толгой (а.хэвийн хэмжээнээс арай том толгой; б.шилж. ихэс дээдэс, том феодал; в.шилж. их зан, ихэмсэг, зөрүүд), *том толгой гаргах (а.их зан гаргах, бүдүүн хүзүү гаргах, зөрүүдлэх; б.эрх мэдэл, хүч чадал хүрэхгүй зүйл дээр дангаараа бие даан шийдвэр гаргах), *хүзүү толгой нийлэх/хүзүү толгой мөрөн дээр байх (амьд явах), *хүзүү толгой үргэлж байх (амьд байх), *толгой нийлүүлэх (дотно нөхөрлөх), *толгой шийдэх (толгой мэдэх), *дээлээ толгой дээгүүрээ нөмрөх (хэрэгт татагдах, шоронд орох), *дүлий толгой (хүний хэлж байгааг тоодоггүй), *эрүү толгой зодолдох (дагжин чичрэх, ихэд дааран чичрэх), *эрүү толгой зодолдуулах (юм идэх), *яггүй ясан толгой (хэцүү, айхавтар хүн), *толгойд ахдах (хүч чадлаас хэтэрсэн), *толгойд орох (санаанд орох), *толгой нь сийрэг (ухаантай, гүйлгээ ухаан сайтай), *толгойн өвчин болох (сэтгэлийг зовоох, шаналгах), *толгой нь эргэх (будилах, самуурах, төөрөх), *толгойд нь хүрэх (амь насыг нь хөнөөх), толгойгоо тойрсон бодолтой тохойгоо маажсан зантай зүйр. (өнөө маргаашаа бодсон), толгой хагаравч малгай дотроо, тохой хугаравч ханцуй дотроо зүйр. (аливаа муу зүйлээ хэт дэвэргэлгүй өөр хоорондоо ярилцан засч байх хэрэгтэй), тоонотой гэрт толгой холбож, тостой шөлөнд хошуу дүрэх зүйр. (ханилан суух, гэр бүл болох); 2Тэргүүн, шилдэг, удирдагч: гэр бүлийн толгой (гэр бүлийн тэргүүлэгч, өрхийн эзэн), дээрэмчний толгой (дээрэмчний ахлагч); *толгой цо-хих (хамгийн сайн байх, тэргүүлэх, манлайлах), толгой тэргүүн хорш. (шилдэг тэргүүн), толгойн сэргийлэх (дайсны гэнэтийн довтолгооноос сэргийлэх, аяны толгойн хамгаалалт байлдаанд орох аятай нөхцлийг хангах, дайсны тагнуул нэвтрүүлэхгүй байх үүрэгтэй цэргийн хэсэг); 3Юмны эх, эхлэл: толгой үсэг (үг болон мөрийн эхний үсэг), цагаан толгой (аливаа бичиг үсгийн эхлэн сурах ном); 4Юмны орой буюу дээд үзүүр: толгой залгах (уурга мэтийн үзүүрт юм нэмж залгах), толгой татах (гуталд зулаг залгах болон эх биед залгаж оёх), гаансны толгой (амны тамхи нэрж татах жижиг тогоо, уурхай), өвсний толгой (өвсний оройн хэсэг), ташаан толгой (сүүжний толгойн хэсэг газар), унины толгой (унины тоононд угладаг хэсэг), уурганы толгой (уурганы хуйвтай хэсэг), уулын толгой (уулын ноёлох оройн хэсэг), хадаасны толгой (хадаасны тав бүхий дээд хэсэг), ханын толгой (монгол гэрийн ханын дээд унь сагалдаргалах хэсэг), хөөрөгний толгой (хөөрөгний халбаганы бариул хэсэгт байх шүр зэргээр хийсэн тал бөөрөнхий), эрхиний толгой (эрхиний тоолох эхлэлийн чимэг тэмдэг), *мод толгой (соруулгүй муу гаанс); 5Тал газар тасархайтан тогтсон товгор газар: Зайсан толгой (Зайсан нэртэй жижиг тасархай уул), холбоо толгой (залгалдсан жижиг толгод), өнчин толгой (а.тал газар буй ганц жижиг толгой; б.ганц бие хүн), товцог толгой хорш. (жижиг толгой); 6Хүн, малыг төлөөлүүлэн хэлэх үг: толгой дараалах (толгой тутмыг оролцуулах), толгой тоолох (хүн ам, бүгдийг дараалж бүртгэх, юмыг хүн, мал тутамд хүргэх), малын тоо толгой (малын бүртгэл, малын тоо), мангуу толгой (тэнэг хүн), ухаантай толгой (ухаантай хүн), хашир толгой (ажил хэрэгт хашир, буурь суурьтай ханддаг хүн), тоо толгой хорш. (мал амьтныг тоолох нэгж); 7Шүлгийн эхний үг болон мөрийн холбоц; 8Хүний бодох, сэтгэх чадвар: толгой сайтай (бодох сэтгэх чадвар сайтай, даваан дээр, явахын өмнөхөн)

II Хэсэг, боодол, багц: нэг толгой ёотон (нэг боодол ёотон), толгой лаа (нэг багц лаа), толгой хоргой (нэг боодол хоргой), толгой чүдэнз (нэг боодол чүдэнз)


'

'

'

'


Шилжсэн утга

  • эр эм бололцох
  • ихэс дээдэс, том феодал; в
  • их зан, ихэмсэг, зөрүүд

Холбоо үг

  • толгойгоо даах - а.нялх хүүхэд толгойгоо өндийлгөдөг болох б.хүнд өвчтэй хүн өөрөө өндийн босч чадах
  • толгой дохих - зөвшөөрч буйгаа илэрхийлэн толгойгоо бага зэрэг урагш хойш хөдөлгөх
  • толгой дууганих - толгой эргэж мэнэрэн өвдөх
  • толгой дүнсийх - толгой өвдөх янзтай болох
  • толгой эргэх - а.толгой дүйрч мэнэрэх б.ухаан самууран төөрөх в.зүг чигээ мэдэхгүй болох, зүг чигээ алдах
  • гэр бүлийн толгой - гэр бүлийн тэргүүлэгч, өрхийн эзэн
  • дээрэмчний толгой - дээрэмчний ахлагч толгой цо-хих - хамгийн сайн байх, тэргүүлэх, манлайлах
  • толгой тэргүүн хорш. - шилдэг тэргүүн
  • толгойн сэргийлэх - дайсны гэнэтийн довтолгооноос сэргийлэх, аяны толгойн хамгаалалт байлдаанд орох аятай нөхцлийг хангах, дайсны тагнуул нэвтрүүлэхгүй байх үүрэгтэй цэргийн хэсэг

Хоршоо үг

  • эр эм бололцох
  • ихэс дээдэс, том феодал; в
  • их зан, ихэмсэг, зөрүүд


Эсрэг үг

Этгээд үг хэллэг

ХӨЛДҮҮ ТОЛГОЙ н. тэнэг, ухаан муу хүн - Чи яасан юм ойлгодоггүй хөлдүү толгой вэ? - Би хүний хэлсэн үгийг ойлгодоггүй хөлдүү толгой байгаа юм.

Зүйр цэцэн үг

толгойгоо тойрсон бодолтой тохойгоо маажсан зантай - өнөө маргаашаа бодсон толгой хагаравч малгай дотроо, тохой хугаравч ханцуй дотроо - аливаа муу зүйлээ хэт дэвэргэлгүй өөр хоорондоо ярилцан засч байх хэрэгтэй тоонотой гэрт толгой холбож, тостой шөлөнд хошуу дүрэх - ханилан суух, гэр бүл болох


Хэвшмэл хэлц

Төө тарганаас Толгой мэнд дээр



Өвөрмөц хэлц

Зөв бичих зүй

  • м.к.б толгой нэр I. 1 (хүний эрхтэн) ~н үс, тархи ~ хорш., толгойн, толгойд, толгойноос, толгойгоор, о.тоо толгойнууд 2 (ахлагч) дээрэмчдийн ~, 3 (тэргүүн) ~ үг, цагаан ~н үсэг 4 (дээд хэсэг) гаансныхадаасны ~ (товцог газар) товцог ~ хорш., о.тоо толгод тоо ~ хорш., ~ дараалан II. (багц) ~ лаачүдэнз
  • м.б толгой (1тэргүүн, ~ дохих 2~ хоргой) /~н/ /~д/ /~г/ /~оос/ /~оор/ /~той/ /~руу/ /~оо/ о.тоо /~ууд/

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

DolonneI


Товчилсон үг

Хуучирсан үг