арьс

Wiktionary-с
Шууд очих: залуурдлага, хайлт

Flag of Mongolia.svg Монголоор


Үгийн утга

нэр.

арьс I: 1.Хүн, амьтны биеийн гадуур бүрхэж байдаг хөрс
арьс II: Хүний арьс, үс, нүдний өнгө, хамар уруул, толгойн хэлбэр, биеийн бүтэц зэрэг бие цогцосын шинж чанар, төсөө тоймоор нь хүн төрөлхтнийг ангилсан нэгэн бүлэг

Үгийн гарал

Галиг

(арасу)

Дуудлага

[ȧrisᴧ]

Шилжсэн утга

Алим, алмарад зэрэг томхон жимсний гадуур бүрхсэн хальс: бэрсүүт жүржийн арьс (бэрсүүт жүржийн хальс)

Холбоо үг

  • арьсны үзэл (арьсны өнгөөр ялгаварлан гадуурхах үзэл),
  • арьс гуужих(арьс гуужин солигдох),
  • арьс эвэрших(арьс хуурайшиж ширүүн болох, юманд талхигдан эвэрших),
  • арьс элдэх(арьс боловсруулах),
  • арьсан тарга(малын арьс, мах хоёрын завсар өөх суух),
  • хонины арьс(хонины нэхий),

Хоршоо үг

  • арьс өнгө(үндэстэн ястны зүс царай).
  • арьс мах(хүн, амьтны биеийн гадуур бүрхэж байгаа хөрс болон яс, арьсны завсардахь нэхдэс),
  • арьс саарь(арьс хөрс),
  • арьс хөдөс(хуучирч муудсан нэхий),
  • арьс хөрс (хүн, амьтны биеийн гадуурх бүрхэвч),
  • арьс шөрмөс(үс шөрмөс),
  • арьс шир(бог, бод малын нимгэн, зузаан арьс),
  • арьс яс (маш туранхай)
  • арьс адсага(хатсан муусайн арьс шир)

Эсрэг үг

Зүйр цэцэн үг

Хэвшмэл хэлц

  • Арьс ноос баймаан баян

Аргал түлш баймаан дулаан

  • Арьс олон боловч

Арслангийн арьс мэт үнэтэй нь бэрх

  • Арслангийн арьс үнэтэй боловч

Бодь гөрөөсний арьсыг хаа гүйцэх вэ

  • Арьс шааравч мах ургана

Мах шалбаравч яс байна

  • Арьсанд боодолтой

Арван хоёр чөмөг (туранхай)

  • Арьсны хэнгэргийг мянган дохиур дэлдэвч

Аялгуу хөгийг нэгэн дохиурт тогтоодог

  • Аарцны гашуунг уусан ам

Арьсны хатууг элдсэн гар

  • Аав үхэхээр агь гэрээс

Агт үхэхээр арьс хээрээс

Өвөрмөц хэлц

  • арьс яс болох, турж эцэх,
  • алаагүй баавгайн арьсыг хуваах
  • арслангаас арьсыг нь гуйх
  • ногоон хурганы арьс,нохойн битүү туурай
  • тугалын арьсаар тооноо бүтээж, үхрийн арьсаар үүдээ бөглөх
  • хонины арьс нөмөрсөн чоно

Зөв бичих зүй

Ертөнцийн гурав

Монгол бичиг

FeresO

Хуучирсан үг

Ишлэл

арьс махаа барах/холгох:: эцэх турах:

Чи согтчихов уу? Тэр олон хонь чинь хийсч ирсэн юм биш шүү. Харин аав ээж чинь арьс махаа барж байгаад цуглуулж өгсөн хөрөнгө шүү (Дамиран, Шинэ бэлчээр өөдөө).

арьс махтай нь хатаах:: зовоох, сэтгэлийн там эдлүүлж шаналган сарьслуулах:

Хүү дуугаа нам болгоод: “Пүүх, манай ээжийг яана! Гулгахыг ёстой нэг нүдээрээ үзэхгүй гээч! данхар толгойгоо хагалж үхэх гээ юү? элгийг минь эмтэлж, амьдаар минь арьс махтай минь хатаах гээ юү?“ гээд загнаж гарах нь тэр... гээд хоёулаа хөхрөлдөв (М.Гаадамба, Билгийн булаг).

арьсаа өвчүүлэх/хуулуулах:: (хар яриа) үхэтлээ зодуулах:

Чи зугатааж чадаагүй бол ээж аавдаа бид гурав арьсаа хуулуулах байсан шүү (Э.Оюун, Сэр-Од).

арьсыг нь өвчих/хуулах::(хар яриа) хэтэрхий зодох, шийтгэх:

Арван жилийн урьд Хан Өндөрийн хүрээнд балчир хүү Дангаагийн арьсыг хуулж байсан гавж ламтай Ар Тайхарын өртөөн дээр санамсаргүй уулзсанаа санав(Ц.Уламбаяр, Зовлон жаргал). Шо­ронгийн хоригдол сүрьеэ өвчнөөсөө болж арьс яс болсон байв.

айхаа арьсанд боож,:
ичихээ эс­гийд баглах::ёс журамгүй ажил үйлс үйлдээд санаа зовохгүй явах: Энэ голд хүний нүүр харах царайгүй бол­чихсон юм байж, айхаа арьсандаа боогоод, ичихээ эсгийд баглаад л амьдраад байгаа айл даа